Subtitle:

Dzieje Najnowsze : [kwartalnik poświęcony historii XX wieku], R. 58 z. 2 (2026) ; Studia i artykuły

Institutional creator:

Fundacja Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk ; Polska Akademia Nauk, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla

Contributor:

Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk

Publisher:

Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk

Place of publishing:

Warszawa

Description:

s. 77-104 ; Streszczenie angielskie.

Abstract:

Celem artykułu jest przedstawienie ewolucji totalitarnego wzorca obchodów oficjalnych świąt i rocznic, ustanowionego w okresie stalinizmu. Analiza została oparta na przykładzie najważniejszych świąt w socjalistycznym kalendarzu – 1 Maja i 22 Lipca. Zmiany w sposobie świętowania w dobie „odwilży” oraz w pierwszych latach „realnego socjalizmu” pozwalają wyciągnąć wnioski dotyczące ewolucji systemu politycznego w czasie kryzysu oraz procesu detotalitaryzacji systemu władzy. Artykuł stanowi przyczynek do rozważań nad zmianą charakteru komunistycznych rządów w Polsce po 1956 r. i znaczeniem tej cezury w procesie przejścia od totalitaryzmu ku posttotalitaryzmowi lub autorytaryzmowi.

References:

Bäcker R., Totalitaryzm w Polsce lat 1948–1956, „Czasy Nowożytne” 1999, nr 6, s. 7–16.
Dawid A., Apogeum i kres stalinowskich obchodów Święta Pracy na Śląsku Opolskim, „Studia Śląskie”, cz. 1, t. 78, 2016, s. 121–148; cz. 2, t. 81, 2017, s. 87–111; cz. 3, t. 82, 2018, s. 63–86.
Dytman-Stasieńko A., 1 Maja w PRL. Święto zawłaszczonych znaczeń. Ideologia, rytuał, język, Wrocław 2006.
Dziurok A., Moskwa–Berlin a sytuacja na Górnym Śląsku w 1953 roku, w: Górny Śląsk w Polsce Ludowej, t. 1: Przełomy i zwroty, red. A. Dziurok, B. Linek, Katowice–Opole 2016, s. 77–90.
Jastrząb M., Puste półki. Problem zaopatrzenia ludności w artykuły powszechnego użytku w Polsce w latach 1949–1956, Warszawa 2004.
Grzelczak P., Poznański Czerwiec 1956. Walka o pamięć w latach 1956–1989, Poznań 2016.
Jaworska K., Obchody świąt państwowych w latach 1944–1956 jako forma utrwalania rządów komunistycznych w Polsce, w: Lux ex Silesia. Księga pamiątkowa dedykowana Księdzu Profesorowi Józefowi Mandziukowi w 70. rocznicę urodzin, red. W. Gliński, Warszawa 2013, s. 319–330.
Kampka A., Święto Pracy w obrazach. Multimodalne przekazy perswazyjne, w: Polskie sprawy 1945–2015. Warsztaty analizy dyskursu, red. M. Czyżewski et al., Warszawa 2017, s. 375–391.
Karpiński J., Porcja wolności (Październik 1956), w: J. Karpiński, Wykres gorączki. Polska pod rządami komunistycznymi, Lublin 2001, s. 39–169.
Kopka B., Aparat bezpieczeństwa wobec V Festiwalu Młodzieży i Studentów w Warszawie (31 lipca – 14 sierpnia 1955 r.), „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” 2008, nr 1, s. 209–248.
Królikowski Lech, O marszach, pochodach i defiladach w Warszawie, „Stolica” 2024, nr 11–12, s. 28–32.
Lesiakowski K., Strajki robotnicze w Łodzi 1945–1976, Łódź 2008.
Linz J.J., Totalitarian and Authoritarian Regimes, London 2000.
Linz J.J., Totalitaryzm i autorytaryzm, w: Władza i społeczeństwo. Antologia tekstów z zakresu socjologii polityki, cz. 1, oprac. J. Szczupaczyński, Warszawa 1995, s. 303–326.
Małkiewicz A., Ruchniewicz K., Pierwszy znak Solidarności. Polskie odgłosy powstania ludowego w NRD w 1953 r., Wrocław 1998.
Machcewicz P., Polski rok 1956, Warszawa 1993.
Marchel S., Sowińska J., Pochód pierwszomajowej poprawności. Święto Pracy na Opolszczyźnie w latach 1945–1989 w świetle materiałów archiwalnych wybranych z zasobu Archiwum Państwowego w Opolu, Opole 2014.
Mazur Sz., Tak się święcił 1 Maja, „Kronika Miasta Poznania” 2022, nr 3, s. 63–82.
Mercik J., Młodzież w partyjnych scenariuszach świąt systemowych 1 Maja i 22 Lipca w latach 1956–1970 (na przykładzie województwa katowickiego), „Komunizm. System – ludzie – dokumentacja” 2024, nr 13, s. 104–133.
„Niech się święci...” Obchody świąt i rocznic w Polsce Ludowej, [scenariusz wystawy Oddziału IPN w Łodzi], oprac. P. Kowalski, G. Nawrot, Łódź 2008.
Osęka P., Rytuały stalinizmu. Oficjalne święta i uroczystości rocznicowe w Polsce 1944–1956, Warszawa 2007.
Pomian G., Bierut i jego partia, Paryż–Lublin 2023.
Rocznik statystyczny 1958, red. J. Gluziński, A. Junak, Warszawa 1958.
Rogowska B.I., Funkcje polityczne świąt państwowych i religijnych w Polsce Ludowej, Wrocław 2018.
Rosenbaum S., Partia i aparat bezpieczeństwa województwa katowickiego wobec proniemieckich postaw ludności rodzimej od lat pięćdziesiątych do siedemdziesiątych XX w., w: Aparat bezpieczeństwa Polski Ludowej wobec mniejszości narodowych i etnicznych oraz cudzoziemców. Studia, red. J. Syrnyk, Warszawa 2009, s. 57–102.
Sowiński P., Komunistyczne święto. Obchody 1 maja w latach 1948–1954, Warszawa 2000.
Strauchold G., Uroczystości państwowe na Ziemiach Zachodnich i Północnych organizowane we Wrocławiu w latach 60. XX w., w: Piastowsko-komunistyczna satysfakcja? Obchody rocznic historycznych i świąt państwowych na Śląsku po II wojnie światowej, red. J. Nowosielska-Sobel, G. Strauchold, Wrocław 2008, s. 145–150.
Szczepaniak S., Obchody świąt 1 i 3 Maja w Wielkopolsce w latach 1945–1948, Poznań 2010.
Tracz B., 22 Lipca i inne święta Polski Ludowej, w: Leksykon mitów, symboli i bohaterów Górnego Śląska XIX–XX wieku, red. B. Linek, A. Michalczyk, Opole 2015, s. 363–365.
Tracz B., Partia, piwo i krupnioki. Święto „Trybuny Robotniczej” jako element propagandowego oddziaływania PPR na społeczeństwo województwa katowickiego, w: Więcej niż partia. PZPR a polityka, gospodarka i społeczeństwo 1948–1990, red. A. Dziuba, B. Tracz, Katowice–Warszawa 2017, s. 381–414.
Tyszkiewicz J., Obchody uroczystości państwowych i rocznicowych na Dolnym Śląsku w okresie stalinowskim (1949–1953), w: Piastowsko-komunistyczna satysfakcja? Obchody rocznic historycznych i świąt państwowych na Śląsku po II wojnie światowej, red. J. Nowosielska-Sobel, G. Strauchold, Wrocław 2008, s. 131–144.
Wankiewicz A.R., Obchody 1 Maja i 22 Lipca w latach 1945–1956 w województwie pomorskim (bydgoskim), „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej we Włocławku” 2006, t. XXI, s. 97–123.
Zaremba M., Komunizm, legitymizacja, nacjonalizm. Nacjonalistyczna legitymizacja władzy komunistycznej w Polsce, Warszawa 2001.

Relation:

Dzieje Najnowsze : [kwartalnik poświęcony historii XX wieku]

Volume:

58

Issue:

2

Start page:

77

End page:

104

Detailed Resource Type:

Artykuł naukowy oryginalny

Format:

application/octet-stream

Resource Identifier:

oai:rcin.org.pl:263305 ; 0419-8824 ; 2451-1323 ; 10.12775/DN.2026.2.04

Source:

IH PAN, sygn. A.507/58/2 Podr. ; click here to follow the link

Language:

pol

Language of abstract:

eng

Rights:

Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0

Terms of use:

Zasób chroniony prawem autorskim. [CC BY 4.0 Międzynarodowe] Korzystanie dozwolone zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0, której pełne postanowienia dostępne są pod adresem: ; -

Digitizing institution:

Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk

Original in:

Biblioteka Instytutu Historii PAN

Projects co-financed by:

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Access:

Otwarty