Czy produkt tradycyjny ma współrzędne? Kartowanie tradycji żywnościowych w Polsce : tekst

Gerlée, Alina; Harasimowicz, Małgorzata; Zachwatowicz, Maria; Kulczyk, Sylwia; Grzywacz, Marta; Derek, Marta

doi:0033-2143 (print)

- ris
- BibTeX
- EndNote
- Csv

Czy produkt tradycyjny ma współrzędne? Kartowanie tradycji żywnościowych w Polsce : tekst Gerlée, AlinaHarasimowicz, MałgorzataZachwatowicz, MariaKulczyk, SylwiaGrzywacz, MartaDerek, Marta

Object structure

Czy produkt tradycyjny ma współrzędne? Kartowanie tradycji żywnościowych w Polsce : tekst

Przegląd Geograficzny T. 98 z. 2 (2026)

Gerlée, Alina : Autor ; Harasimowicz, Małgorzata : Autor ; Zachwatowicz, Maria : Autor ; Kulczyk, Sylwia : Autor ; Grzywacz, Marta : Autor ; Derek, Marta : Autor

traditional food ; food heritage ; mapping ; traditional food products

This article presents a method for mapping traditional food products based on their descriptive characteristics and for visualizing and analyzing the results. The primary data source was the List of Traditional Food Products maintained since 2005 by the Polish Ministry of Agriculture and Rural Development, supplemented with Polish EU-certified products with designated geographical origin (PDO, PGI). In total, 2,117 traditional food products were mapped. Most had a regional range, with major concentrations in Silesia (Śląsk), including Cieszyn Silesia (Śląsk Cieszyński), Kashubia (Kaszuby), Greater Poland (Wielkopolska), and Kuyavia (Kujawy). Although the spatial ranges of traditions differed across product categories, the three largest groups—prepared dishes, meat products, and bakery and confectionery products—showed similar distribution patterns. The List of Traditional Food Products proved to be broad, internally diverse, and methodologically inconsistent. Rather than reflecting the full richness of culinary traditions, it represents their operational interpretation by stakeholders engaged in promoting traditional food. The mapping revealed the spatial dimension of the reported traditional products, which has not been analyzed in the existing literature. It may serve as a platform for interpreting and communicating food heritage, as well as an element of consumer education and a tool supporting the development of food tourism.

Almansouri, M., Verkerk, R., Fogliano, V., & Luning, P.A. (2021). Exploration of heritage food concept. Trends in Food Science & Technology, 111, 790‑797. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2021.01.013
Bessiere, J., & Tibere, L. (2013). Traditional food and tourism: French tourist experience and food heritage in rural spaces. Journal of the science of food and agriculture, 93(14), 3420‑3425. https://doi.org/10.1002/jsfa.6284
Bortolotto, C. (2018). Editorial: Foodways as intangible cultural heritage. International Journal of Cultural Property, 25(4), 409‑418. https://doi.org/10.1017/S0940739119000055
Brzezińska, A.W. (2014). Różne światy kultury ludowej - perspektywa teoretyczna a działania praktyczne. W: B. Fatyga & R. Michalski (red.), Kultura ludowa: Teorie, praktyki, polityki (s. 133‑154). Warszawa: Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW.
Czerwińska, K. (2018). Przepakować dziedzictwo: Przeszłość jako projekcja rzeczywistości - przypadki śląskie. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
De Noronha Vaz, T., Nijkamp, P., & Rastoin, J.L. (red.). (2009). Traditional food production and rural sustainable development: A European challenge. Farnham, Surrey, England: Ashgate Publishing Ltd.
du Rand, G.E., Booysen, I., & Atkinson, D. (2016). Culinary mapping and tourism development in South Africa's Karoo Region. African Journal of Hospitality, Tourism and Leisure, 5(4), 1‑22.
Dziadowiec-Greganić, J. (2020) Badanie dziedzictwa niematerialnego w działaniu: perspektywa krytyczna, partycypacyjna i mediacyjno-facylitacyjna, LUD - Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych, 104, 41‑73. https://doi.org/10.12775/lud104.2020.02
European Commission. (2020). Farm to Fork Strategy. Pobrane z: https://food.ec.europa.eu/system/files/2020‑05/f2f_action-plan_2020_strategy-info_en.pdf (24.07.2025).
Flinzberger, L., Zinngrebe, Y., Bugalho, M.N., & Plieninger, T. (2022). EU-wide mapping of 'Protected Designations of Origin' food products (PDOs) reveals correlations with social-ecological landscape values. Agronomy for Sustainable Development, 42(3), 43. https://doi.org/10.1007/s13593-022-00778-4
Florek, M., & Gazda, J. (2016). Znaczenie produktów tradycyjnych dla regionu - próba oszacowania. Przedsiębiorczość i Zarządzanie, 17(4, cz. 3), 177‑191.
Fontefrancesco, M.F. (2023). Traditional food for a sustainable future? Exploring vulnerabilities and strengths in Italy's foodscape and short agrifood chains. Sustainable Earth Reviews, 6(1), 7. https://doi.org/10.1186/s42055-023-00056-5
Graham, B., Ashworth, G., & Tunbridge, J. (2000). A Geography of Heritage. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315824895
Guerrero, L., Claret, A., Verbeke, W., Enderli, G., Zakowska-Biemans, S., Vanhonacker, F., & Hersleth, M. (2010). Perception of traditional food products in six European regions using free word association. Food Quality and Preference, 21(2), 225‑233. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2009.06.003
Guerrero, L., Guàrdia, M.D., Xicola, J., Verbeke, W., Vanhonacker, F., Zakowska-Biemans, S., & Hersleth, M. (2009). Consumer-driven definition of traditional food products and innovation in traditional foods: A qualitative cross-cultural study. Appetite, 52(2), 345‑354. https://doi.org/10.1016/j.appet.2008.11.008
Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. (2025). Polskie produkty ChNP, ChOG, GTS - raporty i analizy. Pobrane z: https://www.gov.pl/web/ijhars/polskie-produkty-chnp-chog--gts--raport-i-analizy (24.07.2025).
Iwan, B. (2015). Promocja produktów tradycyjnych i kuchni regionalnych. Zeszyty Naukowe. Turystyka i Rekreacja, 1(15), 141‑162.
Koskowski, M., & Dominik, P. (2017). Żywność tradycyjna w kulturze i turystyce. Zeszyty Naukowe Uczelni Vistula, 54(3), 5‑16.
Kraczoń, K. (2024). (Nie)ginące zawody na Krajowej Liście Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego - ochrona, popularyzacja czy dekontekstualizacja? Łódzkie Studia Etnograficzne, 63, 165‑181. https://doi.org/10.12775/LSE.2024.63.09
Nicoud, G. (2019). La première Carte gastronomique de la France (1809): Origines, auteurs, interprétations. In Situ. Revue des patrimoines, 41. https://doi.org/10.4000/insitu.26421
Pascual, U., Balvanera, P., & Christie, M. (2023). Leveraging the multiple values of nature for transformative change to just and sustainable futures: Insights from the IPBES Values Assessment. Current Opinion in Environmental Sustainability, 64.
Poniedziałek, J. (2011). Regionalizm na Warmii i Mazurach. Studia Regionalne i Lokalne, 12(46), 51‑67.
Rocillo-Aquino, Z., Cervantes-Escoto, F., Leos-Rodríguez, J. A., Cruz-Delgado, D., & Espinoza-Ortega, A. (2021). What is a traditional food? Conceptual evolution from four dimensions. Journal of Ethnic Foods, 8(1), 38. https://doi.org/10.1186/s42779-021-00113-4
Ronström, O. (2005). Memories, tradition, heritage. W: O. Ronström & U. Palmenfelt (red.), Memories and visions: Studies in folk culture IV. Tartu: University of Tartu.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1143 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie oznaczeń geograficznych w odniesieniu do wina, napojów spirytusowych i produktów rolnych oraz gwarantowanych tradycyjnych specjalności i określeń jakościowych stosowanych fakultatywnie w odniesieniu do produktów rolnych, zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1308/2013, (UE) 2019/787 i (UE) 2019/1753 oraz uchylające rozporządzenie (UE) nr 1151/2012 (Dz.U. L 2024/1143, 23.04.2024).
Sieczko, A. (2008). Tworzenie rynku produktów tradycyjnych i regionalnych. Zeszyty Naukowe SGGW. Problemy Rolnictwa Światowego, 4, 397‑407. https://doi.org/10.22630/PRS.2008.4.52
Sylvander, B., Isla, A., & Wallet, F. (2011). Under what conditions geographical indications protection schemes can be considered as public goods for sustainable development? W: A. Torre, & J.B. Traversac (red.), Territorial governance (s. 185‑202). Heidelberg: Physica-Verlag. https://doi.org/10.1007/978-3-7908-2422-3_10
Przymuszała, L. & Świtała-Trybek, D. (2018). O niedomówieniach i nadinterpretacjach, czyli dziedzictwo kulinarne Śląska w kontekście Listy produktów tradycyjnych. Studia Etnologiczne i Antropologiczne, 18, 125‑144. https://doi.org/10.31261/SEIA.2018.18.08
Timothy, D.J. (2016). Food and heritage tourism. W: R. Robinson & H.S.N. Choe (red.), Food and tourism: Global and local perspectives (s. 11‑24). Wallingford: CABI.
Thouvenot, C. (1978). Studies in food geography in France. Social Science & Medicine, 12, 43‑54. https://doi.org/10.1016/0160-8002(78)90006-0
Uchiyama, Y., Fujihira, Y., Matsuoka, H., & Kohsaka, R. (2017). Tradition and Japanese vegetables: History, locality, geography, and discursive ambiguity. Journal of Ethnic Foods, 4(3), 198‑203. https://doi.org/10.1016/j.jef.2017.08.004
UNESCO. (2003). Konwencja w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Paryż, UNESCO. Pobrane z: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/konwencja-unesco-wsprawie-ochrony-niematerialnego-dziedzictwa-17726962/art-2 (15.02.2026).
Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych (Dz.U. 2005 nr 10 poz. 68).
Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz.U. 2001 nr 5 poz. 44).
Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o rejestracji i ochronie nazw pochodzenia, oznaczeń geograficznych oraz gwarantowanych tradycyjnych specjalności produktów rolnych i środków spożywczych, win lub napojów spirytusowych oraz o produktach tradycyjnych (Dz.U. 2023 poz. 588).
Vandebroek, I., Reyes-García, V., de Albuquerque, U.P., Bussmann, R., & Pieroni, A. (2011). Local knowledge: Who cares? Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine, 7(1), 35. https://doi.org/10.1186/1746-4269-7-35
Wrzodak, A. (2024). Produkty żywnościowe kwaszone w polskiej tradycji. Zagadnienia Doradztwa Rolniczego, 3(24), 63‑76.