Kosznajderia – ślady pamięci i dziedzictwa kulturowego pogranicza

Marcysiak, Tomasz

doi:0071-1861

Download

Title: Kosznajderia – ślady pamięci i dziedzictwa kulturowego pogranicza

Abstract:

The article focuses on the intangible cultural heritage of the Kosznajder community—Catholic settlers of German origin who inhabited the borderlands of Pomerania and Kuyavia from the 14th cen-tury onward. It presents Kosznajderia as an example of an integrated, ritual-based rural community, in which labor, religion, and spatial organization formed a cohesive whole. Special attention is given to traditional land-use practices (e.g., the system of lot allocation), microtoponymy, and the symbolic significance of sacred sites within the rural landscape. The article highlights the gradual decline of Kosznajder cultural identity as a result of war, migration, and civilizational change, while emphasizing the importance of memory and language studies in reconstructing local heritage

References:

Braun Fritz 1921, Die östlichen Grenzländer Norddeutschlands, Kurt Schroeder, Bonn–Leipzig.
Ciechorska-Kulesza Karolina 2022, Kosznajderia w działaniu, czyli o aktywności kształtujących lokalną tożsamość, [w:] K. Ciechorska-Kulesza, C. Obracht-Prondzyński (red.), Kosznajderia. Powojenne losy i współczesne dyskursy tożsamości, LGD Sandry Brdy, Instytut Kaszubski, Chojnice–Gdańsk, s. 197–224.
Ciołek Gerard 1939, Chałupy podcieniowe na Pomorzu, Biuletyn Historii Sztuki i Kultury, nr 2, s. 169–175.
Grass Günter 2004, Idąc rakiem, tłum. S. Błaut, Wydawnictwo Polnord-Oskar, Gdańsk.
Högberg Anders 2016, Rodney Harrison: Heritage. Critical Approaches 2013, Norwegian Archaeological Review, vol. 49, issue 1, s. 1–3.
Jasiewicz Zbigniew 2019, Problematyka Ziem Zachodnich i Północnych w pracach Katedry Etnografii / Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, t. 74, z. 4, s. 149–183.
Jastrzębski Włodzimierz 2016, Potomek Kosznajdrów w Armii Krajowej. Tragiczne losy wojenne Ludwika Waltera Renka, LGD Sandry Brdy, Chojnice.
Klekot Ewa 2016, Dziedzictwo i jego antropologia, Rocznik Antropologii Historii, R. 9, s. 7–13.
Kowalski Krzysztof 2016, Dziedzictwo: produkt – symulakrum – konsumpcja, Rocznik Antropologii Historii, R. 9, s. 273–293.
Kowalski Krzysztof 2017, Od zabytku do dyskursu. O kilku źródłach współczesnej definicji dziedzictwa, Prace Etnograficzne, t. 45, z. 1, s. 1–14.
Kwaśniewska Anna 2016, Niematerialne dziedzictwo kulturowe na terenach postmigracyjnych (na przykładzie Pomorza), Łódzkie Studia Etnograficzne, t. 55, s. 46–79.
Lück Kurt 1943, Der Mythos vom Deutschen in der polnischen Volksüberlieferung und Literatur, Historische Gesellschaft im Wartheland, Verlag S. Hirzel, Leipzig.
Marciniak Arkadiusz, Pawleta Michał 2021, Dziedzictwo kulturowe a zrównoważony rozwój: wprowadzenie, [w:] A. Marciniak, M. Pawleta (red.), Dziedzictwo kulturowe w kontekście wyzwań zrównoważonego rozwoju, Universitas, Oddział Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu, Kraków–Poznań, s. 7–29.
Marcysiak Tomasz 2022a, Kosznajderia: niemiecka enklawa historyczna na Pomorzu w świetle analizy polskiej prasy okresu zaborów i II Rzeczypospolitej, Przegląd Socjologii Jakościowej, t. 18, nr 2, s. 90–114.
Marcysiak Tomasz 2022b, O Kosznajderii i Kosznajdrach z perspektywy polskiej prasy lokalnej z okresu zaborów i dwudziestolecia międzywojennego, [w:] A. Haas, P. Pałys (red.), Wielojęzyczność w przestrzeni publicznej. Śląsk i Łużyce na tle krajowym i europejskim. 2. Prasa mniejszości narodowych i etnicznych w perspektywie historycznej, Instytut Śląski, Opole, s. 225–254.
Marcysiak Tomasz 2023, Tożsamość miejsca a marketing terytorialny na przykładzie dawnej pomorskiej krainy Kosznajderii – szanse i ograniczenia, Przegląd Zachodniopomorski, t. 38, nr 67, s. 448–473.
Marcysiak Tomasz 2025, Kosznajderia. Studium przypadku złożoności tożsamości regionalnej i dziedzictwa kulturowego na Pomorzu, Wydawnictwo TNOiK, Toruń.
Nowacki Marek 2021, Interpretacja dziedzictwa archeologicznego w zrównoważonym rozwoju obszaru, [w:] A. Marciniak, M. Pawleta (red.), Dziedzictwo kulturowe w kontekście wyzwań zrównoważonego rozwoju, Universitas, Oddział Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu, Kraków–Poznań, s. 113–138.
Odoj Grzegorz 2012, Dziedzictwo kulturowe jako kluczowe pojęcie edukacji regionalnej. Rozważania terminologiczne, Studia Etnologiczne i Antropologiczne, t. 12, s. 44–55.
Panske Paul 1908, Zur Geschidde einer alten deutschen Ansiedlung in Westpreuszen 1, [w:] A. Semrau (red.), Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn. Sitzungsberichte und Abhandlungen, t. 16, Kommissionsverlag von W. Lambeck, Toruń, s. 35–48.
Panske Paul 1911, Zur Familienkunde der sog. Koschneiderei, [w:] Arthur Semrau (red.), Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn, t. 19, Kommissionsverlag von Ernest Lambeck, Toruń, s. 64–75.
Panske Paul 1913, Zur Geschidde einer alten deutschen Ansiedlung in Westpreuszen 2, [w:] A. Semrau (red.), Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn. Sitzungsberichte und Abhandlungen, t. 21, Kommissionsverlag von W. Lambeck, Toruń, s. 55–81.
Rink Joseph 1923, Um Döp. Ein volkstümlich Spiel in Koschneidermundart, Druck von H. F. Boenig, Danzig.
Rink Joseph 1926, Die Orts- und Flurnamen der Koschneiderei, Kommissionsverlag Franz A. Kirchner, Danzig.
Rink Joseph 1927, Landbrot. Geschichten und Gedichte aus der Koschneiderei, Druck von H. F. Boenig, Danzig.
Schreiber Hanna 2016, Niematerialne dziedzictwo kulturowe jako element soft power państw, e-Politikon, t. 18, s. 54–78.
Semrau Maria 1915, Die Mundart der Koschneiderei, Buchdruckerei des Waisenhauses, Halle.
Szwankowski Jerzy (red.) 2013, Kosznajderia. Dzieje niemieckiej enklawy osadniczej na Pomorzu Gdańskim, LGD Sandry Brdy, Chojnice.
Zaborski Bogdan 1935, Osiedla wiejskie Pomorza, Wydawnictwo Instytutu Bałtyckiego, Toruń–Warszawa.