Object structure

Title:

Funkcje wsi. Ewolucja koncepcji i współczesne wyzwania badawcze = Functions of rural areas. Evolution of concepts and contemporary research challenges

Subtitle:

Studia Obszarów Wiejskich = Rural Studies, t. 53

Creator:

Wójcik, Marcin. Autor https://orcid.org/0000-0002-5236-5381 -

Publisher:

IGiPZ PAN ; PTG

Place of publishing:

Warszawa

Date issued/created:

2019

Description:

24 cm

Subject and Keywords:

wieś ; funkcje ; przemiany teoretyczno-metodologiczne ; Polska

Abstract:

Funkcjonalizm w polskich badaniach geograficznych był i jest podstawowym programem badawczym szeroko pojętej geografii wsi. Realizacja takiego paradygmatu badań przez ponad 30 lat (do końca lat 80. XX w.) w wielu ośrodkach geograficznych utrwaliła model badań opierający się przede wszystkim na źródłach statystycznych i ich opracowaniu metodami ilościowymi. Obecnie stoimy przed wyzwaniem, które generalnie polega na całościowym spojrzeniu na przemianę kulturową zachodzącą na polskiej wsi i sposobie jej geograficznego opisu bazującego na włączeniu do badań sfery metod jakościowych. Celem artykułu jest wskazanie genezy kierunków podejmujących problem badania funkcji wsi, ich ewolucji i stopniowego zastępowania lub uzupełniania o nowe podejścia, których interpretacja wymaga sięgnięcia do doświadczeń nauk społecznych. W końcowej części artykułu zawarta jest propozycja ukierunkowania badań, które może przynieść nowe spojrzenie na zmiany zachodzące na polskiej wsi. Współczesne procesy społecznego różnicowania obszarów wiejskich mogłyby znaleźć w koncepcji kulturowej doskonałą płaszczyznę interpretacji wiejskiego środowiska życia. Wśród kluczowych zadań badawczych, które wchodzą w zakres rozwiązywania tego problemu, należy przykładowo wymienić: • określenie funkcji jednostek osadniczych w strukturze obszaru oraz zmian krajobrazu kulturowego wraz ze wskazaniem ich uwarunkowań przyrodniczych i społeczno-gospodarczych; • określenie struktury społecznej oraz kierunków jej przemian w wiejskich jednostkach osadniczych; • powiązanie cech fizjonomicznych zabudowy i zagospodarowania działek siedliskowych z cechami społecznymi mieszkańców; • określenie przestrzennej i czasowej aktywności mieszkańców wsi; • określenie relacji społecznych istniejących pomiędzy mieszkańcami wsi (współpraca vs. konflikt); • określenie podstaw zachowań społecznych, w tym uczestnictwa mieszkańców w formowaniu i funkcjonowania samorządu lokalnego.

References:

Bański J., 2002, Geografia wsi - nową dyscypliną badawczą polskiej geografii, Przegląd Geograficzny, 74, 3, s. 367-379. ; Bański J., 2005, Przestrzenny wymiar współczesnych procesów na wsi, Studia Obszarów Wiejskich, 9. ; Bański J., Stola W., 2002, Przemiany struktury przestrzennej i funkcjonalnej obszarów wiejskich w Polsce, Studia Obszarów Wiejskich, 3. ; Biderman E., 1967, Kryteria hierarchizacji osiedli centralnych w badaniach na Pomorzu Zachodnim, [w:] L. Straszewicz (red.), Ośrodki lokalne, Katedra Geografii Ekonomicznej, Uniwersytet Łódzki, Łódź, s. 32-49. ; Chilczuk M., 1963, Sieć ośrodków więzi społeczno-gospodarczej wsi w Polsce, Prace Geograficzne, 45, Instytut Geografii PAN, Warszawa. ; Chojnicki Z., 1970, Podstawowe tendencje metodologiczne we współczesnej geografii ekonomicznej, Przegląd Geograficzny, 42, 2, s. 199-214. ; Chojnicki Z., 1988, Koncepcja terytorialnego system społecznego, Przegląd Geograficzny, 60, 4, s. 491-510. ; Dobrowolska M., 1959, Przemiany struktury społeczno-gospodarczej wsi Małopolskiej, Przegląd Geograficzny, 31, 1, s. 3-32. ; Drobek W., Heffner K., 1994, Koncepcja wsi kluczowych a procesy osadnicze na obszarach wiejskich, Przegląd Geograficzny, 66, 1-2, s. 19-31. ; Durkheim E., 1968, Zasady metody socjologicznej, PWN, Warszawa. ; Dziegieć E., 1976, Wyposażenie byłych wsi gromadzkich w województwie łódzkim na tle ich stażu administracyjnego, [w:] S. Zajchowska (red.), Współczesna problematyka osadnictwa wiejskiego, Seria Geografia, 10, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań. ; Dziewoński K., 1971, Baza ekonomiczna i struktura funkcjonalna miast. Studium rozwoju pojęć, metod i ich zastosowań, Prace Geograficzne, 87, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa. ; Głębocki B. (red.), 1998, Przestrzenna transformacja struktury agrarnej a wielofunkcyjny rozwój wsi w Polsce, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań. ; Golachowski S., Kostrubiec B., Zagożdżon A., 1974, Metody badań geograficzno-osadniczych, PWN, Warszawa. ; Jackowski A., 1981, Typologia funkcjonalna miejscowości turystycznych (na przykładzie województwa nowosądeckiego), Rozprawy Habilitacyjne Uniwersytetu Jagiellońskiego, 53, Kraków. ; Jarowiecka T., 1962, Struktura zatrudnienia mieszkańców województwa krakowskiego, Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Krakowie, 10, s. 143-157. ; Kostrowicki J., 1952, O funkcjach miastotwórczych i typach funkcjonalnych miast, Przegląd Geograficzny, 24, 1-2, s. 7-64. ; Kostrowicki J., 1968, Agricultural Typology, Agricultural Regionalization, Agricultural Development, Geographia Polonica, 14, s. 265-274. ; Kostrowicki J., 1969, Typologia rolnictwa. Założenia, kryteria, metody, Przegląd Geograficzny, 41, 4, s. 599-621. ; Latoszek M. (red.), 1993, Regionalizm jako folkloryzm, ruch społeczny i formuła ideologiczno-polityczna, Wydawnictwo Gdańskie, Gdańsk. ; Liszewski S., 1993, Dorobek łódzkiego ośrodka geograficznego w zakresie badania ośrodków lokalnych. Próba syntezy, kierunki dalszych prac, [w:] W. Maik (red.), Problematyka lokalnych systemów osadniczych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń, s. 29-40. ; Maik W., 1976, Analiza funkcjonalna sieci osadniczej podregionu kalisko-ostrowskiego, Seria Geografia, 11, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań. ; Maik W., 1988, Rozwój teorii regionalnych i krajowych układów osadnictwa, Seria Geografia, 37, Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza, Poznań. ; Maik W., 1988, Refleksje dotyczące stanu i rozwoju geografii osadnictwa w Polsce, Seria Geografia, 42, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań, s. 135-152. ; Maik W., 1992, Problematyka rozwoju polskiej geografii społeczno-ekonomicznej w świetle paradygmatycznych modeli pojęciowych, Przegląd Geograficzny, 44, 3-4, s. 231-246. ; Maik W., 1992, Rola koncepcji lokalnych systemów osadniczych w badaniach organizacji przestrzenno-czasowej życia codziennego, [w:] Z. Chojnicki, T. Czyż (red.), Współczesne problemy geografii społeczno-ekonomicznej Polski, Seria Geografia, 55, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań, s. 111-120. ; Maik W., 1993, Koncepcja lokalnych systemów osadniczych. Założenia i perspektywy badawcze, [w:] W. Maik (red.), Problematyka lokalnych systemów osadniczych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń, s. 19-28. ; Malinowski B., 1987, Argonauci Zachodniego Pacyfiku, Dzieła, 3, PWN, Warszawa. ; Merton R.K., 1982, Teoria socjologiczna i struktura społeczna, PWN, Warszawa. ; Musiał W., 1967, Badania nad ośrodkami lokalnymi w polskiej literaturze geograficznej, [w:] L. Straszewicz (red.), Ośrodki lokalne, Katedra Geografii Ekonomicznej, Uniwersytet Łódzki, Łódź, s. 8-17. ; Parsons T., 1937, The Structure of Social Action, McGrawHill, New York. ; Parsons T., 1951, The Social System, Free Press, New York. ; Prochownik A., 1976, Struktura funkcjonalna wiejskich ośrodków gminnych na tle innych wsi (na wybranych przykładach), [w:] S. Zajchowska (red.), Współczesna problematyka osadnictwa wiejskiego, Seria Geografia, 10, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań, s. 105-124. ; Radcliffe-Brown A.R., 1958, Method in Social Antropology, University of Chicago Press, Chicago. ; Spencer H., 1850, Social Statics, John Chapman, London. ; Spencer H., 1876-1896, The Principles of Sociology, 1-3, D. Appleton and Company, London. ; Stola W., 1987, Klasyfikacja funkcjonalna obszarów wiejskich Polski. Próba metodyczna, Prace Habilitacyjne, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa. ; Stola W., 1993, Struktura przestrzenna i klasyfikacja funkcjonalna obszarów wiejskich Polski, Dokumentacja Geograficzna, 3, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa. ; Straszewicz L. (red.), 1967, Ośrodki lokalne, Uniwersytet Łódzki, Łódź. ; Suliborski A., 2001, Funkcje i struktura funkcjonalna miast. Studia empiryczno-teoretyczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. ; Suliborski A., 2002, Funkcjonalne przemiany i integracja systemu miast w regionie łódzkim, [w:] A. Jewtuchowicz, A. Suliborski (red.), Struktury i procesy kształtujące łódzki region społeczno-gospodarczy, Zakład Ekonomiki Regionalnej i Ochrony Środowiska, Fundacja Inkubator, Łódź, s. 168-210. ; Suliborski A., 2010, Funkcjonalizm w polskiej geografii miast. Studia nad genezą i pojęciem funkcji, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. ; Szczepański J., 1972, Zagadnienia socjologii współczesnej, Wydawnictwo Omega, Warszawa. ; Turner J.H., 2004, Struktura teorii socjologicznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. ; Winid W., 1937, Miasto i wieś w krajobrazie geograficznym i ich rola w życiu gospodarczym i społecznym, Czasopismo Geograficzne, 15, 1, s. 4-18. ; Wójcik M., 2008, Przemiany społeczno-gospodarcze wsi w okresie transformacji ustrojowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. ; Wójcik M., 2010, Zmiany funkcji obszarów wiejskich w województwie łódzkim w ujęciu koncepcji bazy ekonomicznej (1999-2007), [w:] M. Wójcik (red.), Studia nad bazą ekonomiczną miast i rynkiem pracy w województwie łódzkim, Karpacki Instytut Rozwoju Regionalnego w Nowym Sączu, Zakład Geografii Regionalnej i Społecznej Uniwersytetu Łódzkiego, Nowy Sącz - Łódź, s. 57-69. ; Wójcik M., 2012, Geografia wsi w Polsce. Studium zmiany podstaw teoretyczno-metodologicznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. https://doi.org/10.18778/7525-657-4 ; Wójcik M., 2017, Tożsamość i "miejsce". Budzenie uśpionego potencjału wsi, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. https://doi.org/10.18778/1508-1117.28.01 ; Wójcik M., Jeziorka-Biel P. (red.), 2017, Gospodarowanie wiejską przestrzenią w skali lokalnej, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Geographica Socio-Oeconomica, 28. ; Wójcik M., Suliborski A., 2014, Geografia społeczna w Polsce - geneza, koncepcje i zróżnicowanie problemowe, ze szczególnym uwzględnieniem studiów geograficzno-miejskich w ośrodku łódzkim, [w:] A. Suliborski, M. Wójcik (red.), Dysproporcje społeczne i gospodarcze w przestrzeni Łodzi. Czynniki, mechanizmy, skutki, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 17-48. https://doi.org/10.18778/7969-240-8.02 ; Zagożdżon A., 1964, Problematyka zespołów osadniczych, Czasopismo Geograficzne, 35, 3-4, s. 387-397. ; Zagożdżon A., 1974, Rozwój sieci osadniczej w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym, [w:] S. Golachowski, A. Zagożdżon (red.), Dolnośląski Okręg Miedziowy 1960-1970. Początki przemian społeczno-ekonomicznych, Komitet Badań Rejonów Uprzemysławianych, Wrocław-Warszawa, s. 201-237. ; Zajchowska S. (red.), 1976, Współczesna problematyka osadnictwa wiejskiego, Seria Geografia, 10, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań.

Relation:

Studia Obszarów Wiejskich

Volume:

53

Start page:

7

End page:

18

Resource Type:

Artykuł

Format:

Rozmiar pliku 0,3 MB ; application/octet-stream

Resource Identifier:

1642-4689 ; 10.7163/SOW.53.1

Source:

CBGiOŚ. IGiPZ PAN, sygn. Cz.4488 ; CBGiOŚ. IGiPZ PAN, sygn. Cz.4489 ; click here to follow the link

Language:

pol

Language of abstract:

pol ; eng

Rights:

Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0

Terms of use:

Zasób chroniony prawem autorskim. [CC BY 4.0 Międzynarodowe] Korzystanie dozwolone zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0, której pełne postanowienia dostępne są pod adresem: ; -

Digitizing institution:

Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk

Original in:

Centralna Biblioteka Geografii i Ochrony Środowiska Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN

Projects co-financed by:

Program Operacyjny Polska Cyfrowa, lata 2014-2020, Działanie 2.3 : Cyfrowa dostępność i użyteczność sektora publicznego; środki z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz współfinansowania krajowego z budżetu państwa

×

Citation

Citation style: