Subtitle:

Przegląd Geograficzny T. 97 z. 4 (2025)

Publisher:

IGiPZ PAN

Place of publishing:

Warszawa

Description:

24 cm

Abstract:

The Różany Strumień catchment, located in the northern part of Poznań, is one of the research areas of the Integrated Monitoring of the Natural Environment (IMNE) programme and serves as the field laboratory of the Poznań-Morasko station. This is the first IMNE base station in Poland to be located within a large urban agglomeration and to be subjected to strong anthropogenic pressures. The 2023 hydrological year represented the eighth year of continuous monitoring in this urban catchment, with investigations carried out in accordance with twelve IMNE measurement programmes. The present paper discusses selected results which together allow an assessment of the functioning of the catchment geoecosystem under the hydrometeorological conditions of 2023. Meteorological observations showed that the hydrological year 2023 belonged to the category of warm years. The mean annual air temperature reached 10.4°C, comparable with the recent warm years of 2018–2020 and 2022, and clearly higher than the 1991–2020 long-term average. Precipitation chemistry measurements revealed low mineralization and normal pH values, although conductivity remained slightly elevated compared to the long-term reference. Among the anions, nitrates, sulphates and chlorides dominated, whereas ammonium and calcium were the most abundant cations. Compared with previous years, the concentrations of nitrates and sulphates declined, with the nitrate-to-sulphate ratio exceeding unity for the first time, pointing to a growing role of traffic-related emissions in precipitation acidity in western Poland. The role of forest canopies in modifying precipitation was also confirmed. Throughfall accounted for about 65% of bulk precipitation, and despite lower volumes, ion loads were nearly four times higher than in open-field precipitation. Hydrological observations of the Różany Strumień indicated very low water stages and discharges, continuing the unfavorable situation observed since the summer of 2018. Water levels mostly ranged between 14 and 35 cm above the gauge zero, with higher values recorded only in December and August. Groundwater levels in two observation wells reflected the pattern of atmospheric supply. After a favorable winter and very wet August, water tables increased, although generally remained at low levels comparable with those observed during the last four years. Both piezometers recorded the lowest minimum groundwater levels since 2016, a legacy of the extremely dry years 2018–2019 and enhanced evapotranspiration driven by rising air temperatures. The annual water balance revealed a strong dominance of atmospheric input over river discharge (610.8 mm), highlighting the considerable retention capacity of the urban geoecosystem. In conclusion, the functioning of the Różany Strumień catchment in 2023 was strongly controlled by variable hydrometeorological conditions and by the increasing anthropogenic pressure typical of urban areas. The study demonstrates the usefulness of integrated monitoring for identifying short-term responses and long-term trends in small urbanized catchments. Continued observations will provide the basis for detecting cause–effect relationships, recognizing environmental risks, and supporting sustainable management strategies under conditions of ongoing climate change and urban expansion.

References:

Degórska, A., & Żyfka-Zagrodzińska, E. (2021). Programy pomiarowe Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego: Program C1 - Chemizm opadów atmosferycznych. W: A. Kostrzewski, M. Majewski (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Organizacja, system pomiarowy, metody badań. Wytyczne do realizacji (s. 100-111). Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska, Wydawnictwo Naukowe Bogucki.
Degórska, A., & Żyfka-Zagrodzińska, E. (2021). Programy pomiarowe Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego: Program C2 - Chemizm opadu podkoronowego. W: A. Kostrzewski, M. Majewski (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Organizacja, system pomiarowy, metody badań. Wytyczne do realizacji (s. 111-120). Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska, Wydawnictwo Naukowe Bogucki.
Galon, R. (1972). Geomorfologia Polski (T. 2, Niż Polski). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Herrmann, M., Pust, J., & Pott, R. (2006). The chemical composition of throughfall beneath oak, birch and pine canopies in Northwest Germany. Plant Ecology, 184(2), 273-285. https://doi.org/10.1007/s11258-005-9072-5
Jansen, W., Block, A., & Knaack, J. (1988). Acid rain. History, generation, results. Aura, 4, 18-19.
Kejna, M. (2021). Programy pomiarowe Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego: Program A1 - Meteorologia. W: A. Kostrzewski, M. Majewski (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Organizacja, system pomiarowy, metody badań. Wytyczne do realizacji (s. 72-91). Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska, Wydawnictwo Naukowe Bogucki.
Keresztesi, A., Nita, I.A., Birsan, M.V., Bodor, Z., Pernyeszi, T., Micheu, M.M., & Szép, R. (2020). Assessing the variations in the chemical composition of rainwater and air masses using the zonal and meridional index. Atmospheric Research, 237, 104846. https://doi.org/10.1016/j.atmosres.2020.104846
Kostrzewski, A., & Majewski, M. (red.). (2021). Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego: organizacja, system pomiarowy, metody badań, wytyczne do realizacji. Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska.
Kostrzewski, A., Mazurek, M., & Stach, A. (1995). Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Zasady organizacji, system pomiarowy, wybrane metody badań. Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska.
Kowalska, A., Astel, A., Boczoń, A., & Polkowska, Ż. (2016). Atmospheric deposition in coniferous and deciduous tree stands in Poland. Atmospheric Environment, 133, 145-155. https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2016.03.033
Kozłowski, R., & Jóźwiak, M. (2017). The transformation of precipitation in the tree canopy in selected forest ecosystems of Poland's Świętokrzyskie Mountains. Przegląd Geograficzny, 89(1), 133-153. https://doi.org/10.7163/PrzG.2017.1.7
Kozłowski, R., Jóźwiak, M., Jóźwiak, M., & Bochenek, W. (2012). Ocena wielkości wymywania jonów K+, Ca2+ i Mg2+ w wybranych drzewostanach w warunkach kwaśnej depozycji. Sylwan, 156(8), 607-615.
Kozłowski, R., Kruszyk, R., & Małek, S. (2020). The effect of environmental conditions on pollution deposition and canopy leaching in two pine stands (West Pomerania and Świętokrzyskie Mountains, Poland). Forests, 11(5), 535. https://doi.org/10.3390/f11050535
Kruszyk, R., & Major, M. (2017). Właściwości fizykochemiczne i skład chemiczny opadu podkoronowego w drzewostanie sosnowym na obszarze miejskim (zlewnia Różanego Strumienia, Poznań). Monitoring Środowiska Przyrodniczego, 19(1), 69-79.
Krygowski, B. (1961). Geografia fizyczna Niziny Wielkopolskiej. Cz. 1 Geomorfologia. Warszawa: PTPN, Wydział Matematyczno-Przyrodniczy, Komisja Fizjograficzna.
Lenartowicz, M. (2021). Programy pomiarowe Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego: Program H1 - Wody powierzchniowe rzeki. W: A. Kostrzewski, M. Majewski (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Organizacja, system pomiarowy, metody badań. Wytyczne do realizacji (s. 195-228). Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska, Wydawnictwo Naukowe Bogucki.
Lorenc, H. (1998). Ocena stopnia realizacji programu "Obserwacje meteorologiczne i badania klimatyczne w systemie zintegrowanego monitoringu środowiska" oraz synteza uzyskanych wyników badań za okres 1994-1997. W: A. Kostrzewski (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Funkcjonowanie i tendencje rozwoju geoekosystemów Polski. IX Sympozjum ZMŚP (s. 113-119). Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska.
Macioszczyk, A. (1987). Hydrogeochemia. Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne.
Majewski, M., & Kostrzewski, A. (2023). Stan geoekosystemów Polski w 2022 roku. Pobrane z: https://centrumzmsp.web.amu.edu.pl/wp-content/uploads/2024/02/Raport_2022.pdf (20.07.2025).
Major, M., Chudzińska, M., & Majewski, M. (2022). Wielkość dostawy wybranych zanieczyszczeń atmosferycznych i ich wpływ na jakość wód w zurbanizowanej zlewni Różanego Strumienia w Poznaniu w latach hydrologicznych 2016-2020. Przegląd Geograficzny, 94(4), 415-436. https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.4.1
Major, M., Chudzińska, M., Majewski, M., & Zięba, M. (2018). Bilans materii rozpuszczonej w zlewni Różanego Strumienia w Poznaniu w roku hydrologicznym 2017. W: W. Bochenek, M. Kijowska-Strugała (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego - Ocena funkcjonowania i kierunków zmian środowiska przyrodniczego Polski na podstawie wieloletnich badań stacjonarnych (s. 175-182). Szymbark: Biblioteka Monitoringu Środowiska.
Major, M., Majewski, M., Olejarczyk, M., & Zięba, M. (2017). Stan i funkcjonowanie geoekosystemu zlewni Różanego Strumienia w Poznaniu w roku hydrologicznym 2016. Monitoring Środowiska Przyrodniczego, 19(1), 31-39.
Małek, S., & Astel, A. (2008). Throughfall chemistry in a spruce chronosequence in southern Poland. Environmental Pollution, 155(3), 517-527. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2008.01.031
Manual for Integrated Monitoring. (1998). International Co-operative Programme on Integrated Monitoring of Air Pollution Effects on Ecosystems. Helsinki: ICP IM Programme Centre. Pobrane z: http://www.syke.fi/nature/icpim (20.07.2025).
Marciniak, M. (2021). Programy pomiarowe Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego: Program F2 - Wody podziemne. W: A. Kostrzewski, M. Majewski (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Organizacja, system pomiarowy, metody badań. Wytyczne do realizacji (s. 175-188). Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska, Wydawnictwo Naukowe Bogucki.
Ozga-Zielińska, M., & Brzeziński, J. (1994). Hydrologia stosowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Pajuste, K., Frey, J., & Asi, E. (2006). Interactions of atmospheric deposition with coniferous canopies in Estonia. Environmental Monitoring and Assessment, 112(1-3), 177-196.
Richling, A., Solon, J., Macias, A., Balon, J., Borzyszkowski, J., & Kistowski, M. (red.). (2021). Regionalna geografia fizyczna Polski. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 11 października 2019 r. w sprawie kryteriów i sposobu oceny stanu jednolitych części wód podziemnych(Dz. U. 2019, poz. 2148).
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 25 czerwca 2021 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego oraz sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych, a także środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych. (Dz. U. 2021, poz. 1475).
Tylkowski, J., & Kostrzewski, A. (2017). Stan geoekosystemów Polski w 2016 roku. Pobrane z: https://centrumzmsp.web.amu.edu.pl/wp-content/uploads/2020/11/raport_2016.pdf (13.08.2025).

Relation:

Przegląd Geograficzny

Volume:

97

Issue:

4

Start page:

427

End page:

445

Detailed Resource Type:

Article

Format:

application/octet-stream

Resource Identifier:

oai:rcin.org.pl:247816 ; 0033-2143 (print) ; 2300-8466 (on-line) ; 10.7163/PrzG.2025.4.4

Source:

CBGiOS. IGiPZ PAN, sygn.: Cz.181, Cz.3136, Cz.4187 ; click here to follow the link

Language:

pol

Language of abstract:

eng

Rights:

Creative Commons Attribution BY 4.0 license

Terms of use:

Copyright-protected material. [CC BY 4.0] May be used within the scope specified in Creative Commons Attribution BY 4.0 license, full text available at: ; -

Digitizing institution:

Institute of Geography and Spatial Organization of the Polish Academy of Sciences

Original in:

Central Library of Geography and Environmental Protection. Institute of Geography and Spatial Organization PAS

Projects co-financed by:

Programme Innovative Economy, 2010-2014, Priority Axis 2. R&D infrastructure ; European Union. European Regional Development Fund

Access:

Open