Object structure

Title:

Od barier i izolacji do sieci i przestrzeni transgranicznej – konceptualizacja cyklu funkcjonowania granic państwowych = From barriers and isolation to transboundary space and networks – conceptualising ways in which state borders function

Subtitle:

Przegląd Geograficzny T. 91 z. 4 (2019)

Creator:

Więckowski, Marek [1971- ]. Autor https://orcid.org/0000-0002-3174-5692 -

Publisher:

IGiPZ PAN

Place of publishing:

Warszawa

Date issued/created:

2019

Description:

24 cm

Subject and Keywords:

granica państwa ; bariera ; peryferie ; współpraca transgraniczna ; Polska ; Unia Europejska

Abstract:

Niniejszy artykuł przedstawia granice państwowe, uwzględniając wielowymiarowe współczesne podejścia badawcze, ze szczególnym uwzględnieniem roli geografii. Zaproponowano i omówiono cztery podstawowe funkcje granicy: bariery, peryferia, linię zróżnicowania oraz oś integracji, które mogą tworzyć podstawy cyklu rozwoju granic i obszarów z nimi sąsiadujących. Podkreślono istotę zmienności (pojawianie się i zanikanie granic oraz otwieranie i zamykanie), która jest kluczem do zrozumienia znaczenia i wpływu granic, zarówno na krajobraz graniczny, relacje sąsiedzkie (międzynarodowe), jak też na zjawiska społeczno-gospodarcze. Każda zmiana implikuje kolejne przekształcenia funkcjonowania granic oraz obszarów z nimi sąsiadujących. Zakładając podstawowe elementy zmienności granic omówiono też konsekwencje jakie one niosą. W artykule podkreślono ciągłe istnienie potrzeby teoretycznego spojrzenia na granice, obszary z nimi sąsiadujące oraz procesy jakie tam zachodzą. Dotyczy to zarówno zasięgu przestrzennego obszarów przygranicznych, zmieniających się uwarunkowań, konsekwencji i działań. Artykuł jest jednocześnie tekstem wprowadzającym do całego tomu tematycznego Przeglądu Geograficznego, w całości poświęconemu granicom.

References:

Agnew J., Mitchell K., Toal G., 2003, Introduction, [w:] J. Agnew, K. Mitchell, G. Toal (red.), A Companion to Political Geography, Blackwell, Oxford, s. 1-9. https://doi.org/10.1002/9780470998946 ; Amilhat-Szary A., Giroult F., 2015, Borderities: The Politics of Contemporary Mobile Borders, [w:] A. Amilhat-Szary, F. Giroult (red.), Borderities and the Politics of Contemporary Mobile Borders, Palgrave Macmillan, Basingstoke, s. 1-19. https://doi.org/10.1057/9781137468857_1 ; Anderson J., O'Dowd L., 1999, Borders, Border Regions and Territoriality: Contradictory Meanings, Changing Significance, Regional Studies, 33, 7, s. 593-604. https://doi.org/10.1080/00343409950078648 ; Balibar E., 2002, Politics and the other scene, Verso, London. ; Banfii S., Filippini M., Hunt L.C., 2005, Fuel tourism in border regions: The case of Switzerland, Energy Economics, 27, s. 689-707. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2005.04.006 ; Bański J., 2010, Granica w badaniach geograficznych - definicja i próba klasyfikacji, Przegląd Geograficzny, 82, 4, s. 489-508. https://doi.org/10.7163/PrzG.2010.4.1 ; Barbag J., 1974, Granica polityczna ogólna, PWN, Warszawa. ; Blasco D., Guia J., Prats L., 2014, Emergence of governance in cross-border destinations, Annals of Tourism Research, 49, s. 159-173. https://doi.org/10.1016/j.annals.2014.09.002 ; Cerić D., 2019, Transgraniczna przestrzeń turystyczna obszarów morskich i nadmorskich na przykładzie Morza Bałtyckiego - próba wyjaśnienia pojęcia, Przegląd Geograficzny, 91, 4, s. 531-551. ; Chojnicki Z., 1999, Podstawy metodologiczne i teoretyczne geografii, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań. ; Ciok S., 2004, Pogranicze polsko-niemieckie. Problemy współpracy transgranicznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław. ; Cornett A., Snickars R., 2002, Trade and foreign direct investment as measures of spatial integration in the Baltic Sea region, Geographia Polonica, 75, 2, s. 33-55. ; Dołzbłasz S., 2015, Symmetry or asymmetry? Cross-border openness of service providers in Polish-Czech and Polish-German border towns, Moravian Geographical Reports, 23, 1, s. 2-12. https://doi.org/10.1515/mgr-2015-0001 ; Dołzbłasz S., 2017, Sieci współpracy transgranicznej na pograniczach Polski, Rozprawy Naukowe IGiRR, 40, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław. ; Dołzbłasz S., 2018, A network approach to transborder cooperation studies as exemplified by Poland's eastern border, Geographia Polonica, 91, 1, s. 63-76. https://doi.org/10.7163/GPol.0091 ; Dołzbłasz S., 2019, Wybrane cechy zagospodarowania przestrzennego i aktywności gospodarczej w otoczeniu miejsc przekraczania granicy polsko-niemieckiej, Przegląd Geograficzny, 91, 4, s. 487-510. ; Dołzbłasz S., Raczyk A., 2010, Współpraca transgraniczna w Polsce po akcesji do UE, Oficyna Wolters Kluwer, Warszawa. ; Dołzbłasz S., Raczyk A., 2015, Different borders-different cooperation? Transborder cooperation in Poland, Geographical Review, 105, 3, s. 360-376. https://doi.org/10.1111/j.1931-0846.2015.12077.x ; Duda T., 2018, Kierunki i perspektywy rozwoju turystyki kulturowej w transgranicznej przestrzeni współdzielonego dziedzictwa (przykład Pomorza Zachodniego), Folia Turistica, 48, s. 41-59. ; Fall J., 2005, Drawing the Line: Nature, Hybridity and Politics in Transboundary Spaces, Ashgate, Aldershot. ; Galluser W.A., 1994, Borders as necessities and challenges: human geographic insights paving the way to a new border awareness, [w:] W.A. Gallusser (red.), Political boundaries and coexistence, Peter Lang, Bern. ; Gelbman A., Timothy D.J., 2011, Border complexity, tourism and international exclaves: A case study, Annals of Tourism Research, 38, 1, s. 110-131 https://doi.org/10.1016/j.annals.2010.06.002 ; Giersch H., 1949, Economic union between nations and the location of industries, The Review of Economic Studies, 17, 43, s. 87-97. https://doi.org/10.2307/2295866 ; Goodall B., 1987, The dictionary of human geography, Penguin, London. ; Gorzym-Wilkowski W., 2005, Region transgraniczny na tle podstawowych pojęć́ geograficznych - próba syntezy, Przegląd Geograficzny, 77, 2, s. 235-252. ; Grosse T.G., 2007, Wybrane koncepcje teoretyczne i doświadczenia praktyczne dotyczące rozwoju regionów peryferyjnych, Studia Regionalne i Lokalne, 27, 1, s. 27-49. ; Guichonnet P., Raffestin C., 1974, Géographie des Frontières, PUF, Paris. ; Haas E.B., 1964, Beynod the National state, Functionalism and International Organization, Stanford University Press, Stanford. ; Hansen H., 1981, The border economy: regional development in the southwest, University of Texas Press, Austin. ; Hartshorne R., 1936, Suggestions on the terminology of political boundaries, Annals of the Association of American Geographers, 22. ; Herrschel T., 2011, Borders in post-socialist Europe: Territory, scale, society. Farnham, Ashgate. ; Hirschman A.O., 1958, The strategy of economic development, Yale University Press, New Haven, Conn. ; Jakubowski A., Miszczuk A., Kawałko B., Komornicki T., Szul R., 2017, New borderland. Cross-border relations and regional development, Series: Regions and Cities, Regional Studies Association, Routledge, Oxon - New York. ; Kałuski S., 2017, Blizny historii. Geografia granic politycznych współczesnego świata, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa. ; Kolosov V., Medvedev A., Zotova M., 2018, Comparing the development of border regions with the use of GIS (the case of Russia), Geographia Polonica, 91, 1, s. 47-61. https://doi.org/10.7163/GPol.0090 ; Kolosov V., Więckowski M., 2018, Border changes in Central and Eastern Europe: An introduction, Geographia Polonica, 91, 1, s. 5-16. https://doi.org/10.7163/GPol.0106 ; Komornicki T., Wiśniewski R., Miszczuk A., 2019, Delimitacja przygranicznych obszarów problemowych, Przegląd Geograficzny, 91, 4, s. 467-486. https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.2 ; Komornicki T., Miszczuk A., 2010, Eastern Poland as the borderland of the European Union. Quaestiones Geographicae, 29, 2, s. 55-69. https://doi.org/10.2478/v10117-010-0014-5 ; Komornicki T., 1999, Granice Polski. Analiza zmian przenikalności w latach 1990-1996, Geopolitical Studies, 5, IGiPZ PAN, Warszawa. ; Konopski M., Wiśniewski R., 2019, Wpływ reformy administracyjnej na tożsamość terytorialną mieszkańców północno-wschodniej Polski, Przegląd Geograficzny, 91, 4, s. 609-630. https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.2 ; Kosmala G., 2015, Granice polityczne a turystyka, Studia z Geografii Politycznej i Historycznej, 4, s. 169-200. https://doi.org/10.18778/2300-0562.04.07 ; Kristof L.D.K., 1959, The nature of frontiers and boundaries, Annals of the Association of American Geographers, 49, s. 269-282. https://doi.org/10.1111/j.1467-8306.1959.tb01613.x ; Kulczyńska K., 2014, Miasta podzielone w Europie, Studia Miejskie, 15, s. 101-119. ; Leimgruber W., 1981, Political boundaries as a factor in regional integration: Examples from Basle and Ticino, Regio Basiliensis, 22, s. 192-201. ; Leimgruber W., 2005, Boundaries and transborder relations, or the hole in the prison wall: on the necessity of superfluous limits and boundaries, GeoJournal, 64, s. 239-248. https://doi.org/10.1007/s10708-006-7185-6 ; Lewkowicz Ł., 2019, Uwarunkowania i formy instytucjonalnej polsko-czeskiej współpracy transgranicznej, Przegląd Geograficzny, 91, 4, s. 511-530. ; Lösch A., 1961, Gospodarka przestrzenna. Teoria i lokalizacja, PWN, Warszawa. ; Mamadouh V., 2015, Chairs' Column: Borderitis, Newsletter of IGU Commission on Political Geography, 19, s. 2-5. ; Marshall T., 2015, Więźniowie geografii, czyli wszystko, co chciałbyś wiedzieć o globalnej polityce, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań. ; Martinez O.J., 1994, The dynamics of border interaction - New approaches to border analysis, [w:] C.H. Schofield (red.), World boundaries, global boundaries, 1, Routledge, London, s. 1-15. ; Mayer M., Zbaraszewski W., Pieńkowski D., Gach G., Gernert J., 2019, Cross-Border Tourism in Protected Areas. Geographies of Tourism and Global Change, Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-05961-3 ; Michniak D., Więckowski M., Stępniak M., Rosik P., 2015, The impact of selected planned motorways and expressways on the potential accessibility of the Polish-Slovak borderland with respect to tourism development, Moravian Geographical Report, 23, 1, s. 13-20. https://doi.org/10.1515/mgr-2015-0002 ; Mihghi J.V., 1963, Boundary studies in political geography, Annals of the Association of American Geographers, 53, 3, s. 407-428. https://doi.org/10.1111/j.1467-8306.1963.tb00457.x ; Miszczuk A., 2013, Uwarunkowania peryferyjności regionu przygranicznego, Norbertinum, Lublin. ; Moraczewska A., 2008, Transformacja funkcji granic Polski, Wydawnictwo UMCS, Lublin. ; Myrdal G., 1957, Economic theory and under-developed regions, Duckworth, London. ; Newman D., 2002, The lines that separate boundaries and borders in political geography, [w:] J. Agnew, G. Toal (red.), A companion to political geography, Blackwell, Oxford, s. 123-137. ; Newman D., Paasi A., 1998, Fences and Neighbours in the Postmodern World: Boundary Narratives in Political Geography, Progress in Human Geography, 22, 2, s. 186-207. https://doi.org/10.1191/030913298666039113 ; Nilsson J.H., Eskilsson L., Ek R., 2010, Creating cross-border destinations: Interreg programmes and regionalisation in the Baltic Sea area, Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 10, 2, s. 153-172. https://doi.org/10.1080/15022250903561978 ; Paasi A., 2012, Commentary: Border studies reanimated: Going beyond the territorial/relational divide, Environment and Planning A, 44, 10, s. 2303-2309. https://doi.org/10.1068/a45282 ; Palmowski T., 2000, Rola regionów transgranicznych w procesie integracji Europy Bałtyckiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk. ; Palmowski T., Tarkowski M., 2018, Baltic Cooperation in Marine Spatial Planning, Baltic Region, 10, 2, s. 100-113. https://doi.org/10.5922/2079-8555-2018-2-7 ; Perroux F., 1950, Economic space: theory and applications, Quarterly Journal of Economics, 64, s. 89-104. https://doi.org/10.2307/1881960 ; Popescu G., 2011, Bordering and ordering in the twenty-first century: Understanding borders, Rowman & Littlefield, Lantham. ; Pound N.J.G., 1963, Political geography, McGraw-Hill, New York. ; Powęska H., 2004, Cross-Border shopping in Poland during the period of transformation the spatial reach of the phenomena, [w:] J. Kitowski (red.), Central and Eastern Europe at the threshold of the European Union - an opening balance, Geopolitical Studies, 12, IGiPZ PAN, Uniwersytet Rzeszowski, s. 335-342. ; Prescott J.R.V., 1987, Political frontiers and boundaries, Unwin Hyman, London. ; Price F.M., 2015 Transnational governance in mountain regions: Progress and prospects, Environmental Science & Policy, 49, s. 95-105. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2014.09.009 ; Prokkola E.-K., 2008, Resources and barriers in tourism development: cross-border cooperation, regionalization and destination building at the Finnish-Swedish border, Fennia, 186, 1, s. 31-46. ; Prokkola E.-K., Lois M., 2016, Scalar politics of border heritage: an examination of the EU's northern and southern border areas, Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 16, 1, s. 14-35. https://doi.org/10.1080/15022250.2016.1244505 ; Raczyk A., Dołzbłasz S., Leśniak-Johann M., 2012, Relacje współpracy i konkurencji na obszarze pogranicza polsko-niemieckiego, Gaskor, Wrocław. ; Raffestin C., 1986, Eléments pour une théorie de la frontière, Diogène, 134, s. 3-21. ; Ramutsindela M., 2013, Experienced regions and borders: The challenge for transactional approaches, Regional Studies, 47, 1, s. 43-54. https://doi.org/10.1080/00343404.2011.618121 ; Renard J.-P, Picouet P., 1993, Frontières et territoires, La documentation photographique, La Documentation française, 7016, Paris. ; Ricq Ch., 2006, Handbook of transfrontier cooperation, Edition, Paris. ; Rietveld P., Bruinsma F.R., van Vuuren D.J., 2001, Spatial graduation of fuel taxes; consequences for crossborder and domestic fuelling, Transportation Research, A, 35, s. 433-457. https://doi.org/10.1016/S0965-8564(00)00002-1 ; Rykiel Z., 1991, Rozwój regionów stykowych w teorii i w badaniach empirycznych, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław, Warszawa, Kraków. ; Scott J., 2018, Border politics in Central Europe: Hungary and the role of national scale and nation-building, Geographia Polonica, 91, 1, s. 17-32. https://doi.org/10.7163/GPol.0101 ; Sobczyński M., 2018, Polityczne, ekonomiczne i społeczne przyczyny napływu uchodźców do Europy oraz główne szlaki migracyjne, [w:] R. Żelichowski (red.), Droga usiana drutami. Imigrancka odyseja do Europy, ISP PAN, Warszawa. ; Söhn C., 2013, The border as a resource in the global urban space: a contribution to the cross-border metropolis hypothesis, International Journal of Urban and Regional Research, 37, s. 587-608. ; Spierings B., van der Velde M., 2008, Shopping, borders and unfamiliarity: consumer mobility in Europe, Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, 99, 4, s. 497-505. https://doi.org/10.1111/j.1467-9663.2008.00484.x ; Stepanova S.V., 2019, Czynniki rozwoju turystyki przygranicznej na rosyjsko-fińskich obszarach przygranicznych, Przegląd Geograficzny, 91, 4, s. 573-587. https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.4.7 ; Stoffelen A., Ioannides D., Vanneste D., 2017, Obstacles to achieving cross-border tourism governance: A multi-scalar approach focusing on the German-Czech borderlands, Annals of Tourism Research, 64, s. 126-138. https://doi.org/10.1016/j.annals.2017.03.003 ; Stoffelen A., Vanneste D., 2017, Tourism and cross-border regional development: insights in European contexts, European Planning Studies, 25, 6, s. 1013-1033. https://doi.org/10.1080/09654313.2017.1291585 ; Studzieniecki T., Meyer B., 2017, The programming of tourism development in Polish cross-border areas during the 2007-2013 period, 6th Central European Conference in Regional Science - CERS, s. 506-516. ; Studzińska D., 2019, Wybrane aspekty transformacji funkcji i stopnia przenikalności granicy polsko-rosyjskiej, Przegląd Geograficzny, 91, 4, s. 553-571. https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.4.6 ; Szytniewski B., Spierings B., 2017, Place image formation and cross-border shopping: German shoppers in the Polish bazaar in Słubice, Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, 109, 2, s. 295-308. https://doi.org/10.1111/tesg.12283 ; Timothy D.J., 1995, Political boundaries and tourism: borders as tourist attractions, Tourism Management, 16, 7, s. 525-532. https://doi.org/10.1016/0261-5177(95)00070-5 ; Timothy D.J., 2001, Tourism and political boundaries, Routledge Advances in Tourism, London and New York. https://doi.org/10.4324/9780203214480 ; Timothy D.J., Saarinen J., 2013, Cross-border cooperation and tourism in Europe, [w:] C. Costa, E. Panyik, D. Buhalis (red.), Trends in European tourism planning and organization, Channel View Publications, Bristol. https://doi.org/10.21832/9781845414122-009 ; Timothy D.J., Saarinen J., Viken A., 2016, Tourism issues and international borders in the Nordic Region, Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 16, 1, s. 1-13. https://doi.org/10.1080/15022250.2016.1244504 ; Timothy D.J., Gelbman A., 2015, Tourist lodging, spatial relations, and the cultural heritage of borderlands, Journal of Heritage Tourism, 10, 2, s. 1-11. https://doi.org/10.1080/1743873X.2014.985227 ; Vallet E. (red.), 2016, Borders, Fences and Walls. State of Insecurity, Routledge, Oxon - New York. ; van der Velde M., Spierings B., 2010, Consumer mobility and the communication of difference: Reflecting on cross-border shopping practices and experiences in the Dutch-German borderland, Journal of Borderlands Studies, 25, s. 191-205. https://doi.org/10.1080/08865655.2010.9695781 ; van Houtum H., 1999, Internationalisation and mental borders, Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, 90, 3, s. 329-335. https://doi.org/10.1111/1467-9663.00074 ; van Houtum H., 2000, An Overwiev of European Geographical Research on Borders and Border Region, Journal of Borderlands Studies, 15, 1, s. 57-83. https://doi.org/10.1080/08865655.2000.9695542 ; van Houtum H., van Naerssen T., 2002, Bordering, ordering and othering, Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, 93, 2, s. 125-136. https://doi.org/10.1111/1467-9663.00189 ; Wastl-Walter D., Varadi M., Veider F., 2003, Coping with marginality: to stay or to go, Journal of Ethnic and Migration Studies, 29, 5, s. 797-817. https://doi.org/10.1080/1369183032000149578 ; Węcławowicz G., Degórski M., Komornicki T., Korzeń Ja., Bański J., Korzeń Ju., Soja R., Śleszyński P., Więckowski M., 2006, Studia nad przestrzennym zagospodarowaniem obszaru wzdłuż granicy polsko-niemieckiej, Prace Geograficzne, 207, IGiPZ PAN, Warszawa. ; Więckowski M., 2004, Przyrodnicze uwarunkowania kształtowania się polsko-słowackich więzi transgranicznych, Prace Geograficzne, 195, IGiPZ PAN, Warszawa. ; Więckowski M., 2010, Turystyka na obszarach przygranicznych Polski, Prace Geograficzne, 224, IGiPZ PAN, Warszawa. ; Więckowski M., 2013, Eco-frontier in the mountainous borderlands of Central Europe. The case of Polish border parks, Journal of Alpine Research/Revue de géographie alpine, 101, 2, s. 1-13. https://doi.org/10.4000/rga.2107 ; Więckowski M., 2018, Political borders under ecological control on the Polish borderlands, Geographia Polonica, 91, 1, s. 127-138. https://doi.org/10.7163/GPol.0105 ; Więckowski M., Cerić D., 2016, Evolving tourism on the Baltic Sea coast: perspectives on change in the Polish maritime borderland, Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 16, sup. 1, s. 98-111. https://doi.org/10.1080/15022250.2016.1244598 ; Więckowski M., Cyargeenka A., 2019, Wpływ złagodzenia reżimu granicznego na Białorusi na wielkość ruchu turystycznego - wstęp do badań, Przegląd Geograficzny, 91, 4, s. 589-608. ; Wróblewski Ł., 2017, Koncepcja pięciostopniowej integracji regionów przygranicznych, Difin, Warszawa. ; Zaucha J., 2018, Gospodarowanie przestrzenią morską, Sedno, Warszawa. ; Żelichowski R., 2018, Od kultury powitania do kultury odrzucenia - dwie strony tej samej imigranckiej monety, [w:] R. Żelichowski (red.), Droga usiana drutami. Imigrancka odyseja do Europy, ISP PAN, Warszawa, s. 55-96.

Relation:

Przegląd Geograficzny

Volume:

91

Issue:

4

Start page:

443

End page:

466

Resource Type:

Artykuł

Format:

Rozmiar pliku 0,4 MB ; application/octet-stream

Resource Identifier:

2300-8466 (on-line) ; 10.7163/PrzG.2019.4.1

Source:

CBGiOŚ. IGiPZ PAN, sygn.: Cz.181, Cz.3136, Cz.4187 ; click here to follow the link

Language:

pol

Language of abstract:

eng

Rights:

Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0

Terms of use:

Zasób chroniony prawem autorskim. [CC BY 4.0 Międzynarodowe] Korzystanie dozwolone zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0, której pełne postanowienia dostępne są pod adresem: ; -

Digitizing institution:

Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk

Original in:

Centralna Biblioteka Geografii i Ochrony Środowiska Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN

Projects co-financed by:

Program Operacyjny Polska Cyfrowa, lata 2014-2020, Działanie 2.3 : Cyfrowa dostępność i użyteczność sektora publicznego; środki z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz współfinansowania krajowego z budżetu państwa

×

Citation

Citation style: