Opowieści o etnogenezie a inne wyznaczniki odrębności etnicznej Wilamowian

Król, Tymoteusz

doi:1429-0618

- ris
- BibTeX
- EndNote
- Csv

Opowieści o etnogenezie a inne wyznaczniki odrębności etnicznej Wilamowian Król, Tymoteusz

Object structure

Opowieści o etnogenezie a inne wyznaczniki odrębności etnicznej Wilamowian

Król, Tymoteusz

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

Wilamowice ; Wymysorys language ; ethnogenesis ; ethnic group

The tale of the Vilamovians’ Flemish ethnogenesis of has been an important part of their narrative about themselves since at least the 19th century. It provides evidence of their distinctiveness from both Germans and Poles. It also appears when presenting other markers of Vilamovian distinctiveness, such as folk dress and the Wymysorys language, or when talking about the past shared by the members of the group. Emphasising non-German ancestry was particularly important when telling about the Sec-ond World War and the post-war persecutions. Every story, even about distant times, is constructed in the present and is influenced by what is happening today. For the oldest generation, the Vilamovian culture is a relic of the past, unchanged since the arrival of the first settlers. Young people involved in revitalisation of Wymysorys language, on the other hand, emphasise the uniqueness of their culture. The narrative of the oldest and youngest generations is united by the message that they are different from both Germans and Poles. Thus, it is a form of alternative storytelling to the nationalist discourse that divides people into national categories.

Augustin F. 2007. Kroniki żywieckie od czasów zamierzchłych do 1845 r. Wydali: Stanisław Grodzicki, Zdzisław Jedynak, Rafał Kosiński, Zofia Rączka, Wacław Zyzak. Żywiec-Kraków: Towarzystwo Naukowe Żywieckie, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”.
Barth F. 2004. Grupy i granice etniczne. [W:] M. Kempny, E. Nowicka (red.), Badania kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bem K. 2020. Calvinism in the Polish Lithuanian Commonwealth, 1548–1648: The Churches and the Faithful. Leiden–Boston: Brill Academic Press.
Bogatyriew P. i Jakobson R. 1975. Folklor jako swoista forma twórczości. [W:] P. Bogatyriew, Semiotyka kultury ludowej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 168-182.
Bukowski J. 1860. Gedichte in der Mundart der deutschen schlesisch-galizischen Gränzbewohner, resp. von Bielitz-Biala. Bielitz.
Chromik G. 2020. Wilmesau/Wilamowice – die noch existente Sprachinsel im schlesisch-kleinpolnischen Grenzraum und die Legende über ihren niederländischen Ursprung. Linguistica 60, 45-63.
Chromik B., Król T. i Małanicz-Przybylska M. (red.) 2020. Wilamowianie i ich stroje. Warszawa: Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową.
Dołowy-Rybińska N. 2017. „Nikt za nas tego nie zrobi”. Praktyki językowe i kulturowe mło-dych aktywistów mniejszości językowych Europy. Toruń: Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Eriksen T. H. 2013. Etniczność i nacjonalizm. Ujęcie antropologiczne. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Filip E.T. 2003. Elementy stroju świadczące o odrębności wilamowiczan (powiat bielski) w świetle dawnych inwentarzy i testamentów. [W:] Z. Kłodnicki (red.), Pogranicza kulturowe i etniczne w Polsce. Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Uniwersytet Wrocławski, 195-205.
Hajduk-Nijakowska J. 2005. Żywioł i kultura: Folklorystyczne mechanizmy oswajania traumy. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Hanslik E. 1909. Biala, eine deutsche Stadt in Galizien. Geographische Untersuchung des Stadtproblems. Wien-Teschen-Leipzig: Kommissionsverlag von Karl Prochaska.
Kajfosz J. 2009. Magia w potocznej narracji. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Karasek-Langer A. 1931. Drimlein und Schleier in Wilmesau. Ein Beitrag zur Trachtengeographie des beskidischen Raumes. Schaffen und Schauen 7(5), 1-8.
Kolatschek J. A. 1860. Geschichte der evangelischen Gemeinde zu Biala in Galizien. Als Beitrag zur Geschichte des österreichischen Protestantismus überhaupt nach den Quellen mit Hinzufügung der wichtigen Urkunden. Teschen: Buchdruckerei von Karl Prochaska.
Król T. 2022a. „Ale to chyba nie jest wilamowskie”: Mniej znane wyznaczniki odrębności kulturowej Wilamowian. Adeptus 2022(19), Article 2746. https://doi.org/10.11649/a.2746
Król T. 2022b. Volkslista i powojenne prześladowania. Analiza opowieści wspomnieniowych Wilamowian z perspektywy folklorystycznej. Wrocławski Rocznik Historii Mówionej 12, 120-140.
Król T. 2022c. Świętowanie w opowieściach wspomnieniowych Wilamowian o powojennych prześladowaniach. Kultura i Społeczeństwo 66, 79-99.
Król T. 2023a. The image of the first Vilamovians in the narrative of the Wymysorys-centric communication community. Sprawy Narodowościowe: Seria nowa 2023(55), Article 3083.
Król T. 2023b. Farmers and traders: two ethe of work, two conventions of storytelling in memory-based stories told by the Vilamovians about the Second World War and the post-war persecutions. Łódzkie Studia Etnograficzne 62, 123–143.
Król T. 2024. Góry, pagórki, przykryjcie nas. Analiza obrazów swoich i obcych w opowieściach Wilamowian o volksliście i powojennych prześladowaniach. Wilamowice – Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
Król T., Mętrak M. i Żak A. 2020. Bibliografia adnotowana publikacji dotyczących kultury Wilamowic i języka wilamowskiego z lat 2001–2020. Adeptus 2020(16), Article 2363. https://doi.org/10.11649/a.2363
Król T., Mętrak M. i Żak A. 2022. Bibliografia adnotowana publikacji dotyczących kultury Wilamowic i języka wilamowskiego z lat 1945–2000 i 2020–2022. Adeptus 2022(19), Article 2751. https://doi.org /10.11649/a.2751
Król T., Olko J. i Wicherkiewicz T. 2017. Awakening the Language and Speakers Community of Wymysiöeryś. European Review 26(1), 179-191.
Kuhn W. 1981. Geschichte der deutschen Sprachinsel Bielitz (Schlesien). Würzburg: Holzner Verlag.
Latosiński J. 1909. Monografia miasteczka Wilamowic: Na podstawie źródeł autentycznych. Kraków: Drukarnia Literacka pod zarządem L.K. Górskiego.
Lehmann A. 2007. Reden über Erfahrung. Kulturwissenschaftliche Bewusstseinsanalyse des Erzählens. Berlin: Dietrich Reimar Verlag.
Libera Z., Robotycki Cz. 2001. Wilamowice i okolice w ludowej wyobraźni. [W:] A. Barciak (red.), Wilamowice: Przyroda, historia, język, kultura oraz społeczeństwo miasta i gminy. Wilamowice: Urząd Gminy Wilamowice, 371-399.
Lipok-Bierwiaczonek M. 2001. Tradycje kultury ludowej. Wprowadzenie. [W:] A. Barciak (red.), Wilamowice: Przyroda, historia, język, kultura oraz społeczeństwo miasta i gminy. Wilamowice: Urząd Gminy Wilamowice, 263-266.
Lipok-Bierwiaczonek M. 2002. Wilamowice: Mit flamandzki, stereotypy i rzeczywistość kultu-rowa. Studia Etnologiczne i Antropologiczne 6, 175-188.
Lipok-Bierwiaczonek M. 2008. Świat najbliższy. Szkice antropologiczne o Górnym Śląsku, tradycji i kulturze. Tychy: Śląskie Wydawnictwa Naukowe Wyższej Szkoły Zarządzania i Nauk Społecznych im. ks. Emila Szramka.
Łepkowski J. 1863. Przegląd zabytków przeszłości z okolic Krakowa. Kraków: Gebethner i Wolf.
Majerska-Sznajder J. 2020. Strój ludowy w Dankowicach. [W:] A. Barciak i K. Kamiński (red.), Dankowice. Przeszłość i teraźniejszość. Przyczynki do monografii Dankowic jako typowej wsi pogranicza. Dankowice: Towarzystwo Miłośników Dankowic, 315-326.
Małanicz-Przybylska M. 2021. Intensywna praca dziedzictwa – działania liderów w miasteczku Wilamowice. Journal of Urban Ethnology 19, 81-96.
Mehoffer J. 1843. Der Wadowicer-Kreis im Königreiche Galizien. Wien: H. F. Müller.
Obrębski J. 2005. Problem grup i zróżnicowań etnicznych w etnologii i jego socjologiczne ujęcie. [W:] A. Engelking, J. Obrębski (red.), Dzisiejsi ludzie Polesia i inne eseje. Warszawa: IFiS PAN, 153-172.
Rzeszowski L. 1908. Die deutschen Kolonien an der Westgrenze Galiziens. Zeitschrift für österreichische Volkskunde Jg. 14, 178-199. Lemberg.
Smith A.D. 2009. Etniczne źródła narodów. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Sobolewska K. 2021. Język świadków historii. Relacja z Mazur. [W:] E. Horyń, E. Młynarczyk i P. Żmigrodzki (red.), Język polski – między tradycją a współczesnością. Kraków: Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, 292-305.
Sökefeld M. 2007. Problematische Begriffe: „Ethnizität“, „Rasse“, „Kultur“, „Minderheit“. [W:] W. Heller, J. Becker, B. Belina i W. Lindner (red.), Ethnizität und Migration. Einführung in Wissenschaft und Arbeitsfelder. Berlin: Dietrich Reimer Verlag, 31-50.
Šatava L. 2009. Jazyk a identita etnických menšin. Možnost zachování a revitalizace. Praha: SLON.
Temple R. 1860. Die deutschen Colonien im Kronlande Galizien. Mittheilungen der Kaiserlich-Königlichen Geographischen Gesellschaft, 196-204.
Urban W. 1959. Chłopi wobec reformacji w Malopolsce w drugiej połowie XVI w. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Wełpa-Siudek A. 2021. Język świadków historii. Relacja z Warmii. [W:] E. Horyń, E. Młynarczyk i P. Żmigrodzki (red.), Język polski – między tradycją a współczesnością. Kraków: Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, 306-316.