Podróże sentymentalne mennonitów i ich potomków na Żuławy jako przykład kształtowania pamięci o przodkach i ich dziedzictwie kulturowym

Paprot-Wielopolska, Aleksandra

doi:0071-1861

- ris
- BibTeX
- EndNote
- Csv

Podróże sentymentalne mennonitów i ich potomków na Żuławy jako przykład kształtowania pamięci o przodkach i ich dziedzictwie kulturowym Paprot-Wielopolska, Aleksandra

Object structure

Podróże sentymentalne mennonitów i ich potomków na Żuławy jako przykład kształtowania pamięci o przodkach i ich dziedzictwie kulturowym

Paprot-Wielopolska, Aleksandra

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

etnografia -- czasopisma ; Mennonites ; Żuławy ; sentimental journeys ; nostalgy ; postmemory ; migrations

The article deals with the sentimental journeys of the descendants of Mennonites who migrated to Poland from the Netherlands and northern Germany in the 16th century, fleeing persecution. They settled mainly in Żuławy, where they improved the hydrographic network and engaged in agri-culture and trade. As a result of political transformations – including the partitions of Poland and later post-World War II population movements – many Mennonites left Żuławy and settled in various parts of the world. From the end of the 1970s, Mennonites began to come to Poland as part of sentimental journeys and in search of their ancestral roots and co-religionists. The article analyses the formation of Polish-Mennonite relations on the example of the activities of several organisations, the International Mennonite Meeting and the sentimental journeys of individual Mennonite families and communities, which were juxtaposed with the statements of guides in Żuławy. The analysed data were presented in the context of the issue of post-memory and the negotiation of ancestral memory in the field of socio-cultural memory.

Appadurai Arjun 2005, Nowoczesność bez granic. Kulturowe wymiary globalizacji, tłum. Z. Pucek, Universitas, Kraków.
Baraniecki Leszek 2001, Politics and Tourism. Sentimental Tourism Development in East-Central Europe, Geographica Slovenica, nr 34(1), s. 105–113.
Barcz Andrzej 2020, Sprawa potwierdzenia granicy polsko-niemieckiej na Odrze i Nysie Łużyckiej w procesie zjednoczenia Niemiec, Stosunki Międzynarodowe, R. 56, nr 3, s. 53–71.
Bergen Doris L., Jantzen Mark, Thiesen John D. 2020, Introduction – Neighbours, Killers, Enablers, Witnesses: The Many Roles of Mennonites in the Holocaust, [w:] M. Jantzen, J.D. Thiesen (red.), European Mennonites and the Holocaust, University of Toronto Press, Toronto, s. 3–34.
Bourdieu Pierre 2005, Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, tłum. P. Biłos, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Brocki Marcin 2007, Antropologia zainfekowana aktywizmem, [w:] J. Kowalewski, W. Piasek (red.), Zaangażowanie czy izolacja? Współczesne strategie społecznej egzystencji humanistów, Instytut Filozofii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn, s. 174–180.
Cappelletto Francesca 2003, Long-term Memory of Extreme Events: From Autobiography to History, Journal of the Royal Anthropological Institute, nr 9, s. 241–260.
Fieguth Rolf 2016, Impresje żuławskie. Notatki z podróży potomków Agaty i Petera Wiebe, Prowincja. Kwartalnik Społeczno-Kulturalny Żuław i Powiśla, nr 4 (26), s. 64–69.
Frow John 1991, Tourism and the Semiotics of Nostalgia, October, vol. 57, s. 123–151.
Goossen Benjamin W. 2017, Chosen Nation: Mennonites and Germany in a Global Era, Princeton University Press, Princeton.
Hazevoet Antoinette 2016, Menonici we współczesnej Europie w perspektywie projektu „Menno-Tour”, [w:] A. Pabian, M. Targowski (red.), Olędrzy. Osadnictwo znad Wisły. Sąsiedzi bliscy i obcy, Fundacja Ośrodek Inicjatyw Społecznych ANRO, Toruń, s. 173–179.
Hirsch Marianne 1997, Family Frames: Photography, Narrative, and Postmemory, Harvard University Press, Cambridge.
Holman Jones Stacy, Adams Tony E., Ellis Carolyn 2016, Introduction: Coming to Know, Autoethnography as More than a Method, [w:] S. Holman Jones, T.E. Adams, C. Ellis (red.), Handbook of Autoethnography, Routledge, London–New York, s. 17–49.
Kacperczyk Anna 2014, Autoetnografia – technika, metoda, nowy paradygmat? O metodologicznym statusie autoetnografii, Przegląd Socjologii Jakościowej, nr 10(3), s. 32–74.
Kaniowska Katarzyna 2003, Antropologia i problem pamięci, Polska Sztuka Ludowa – Konteksty, t. 57, z. 3, s. 57–65.
Kaniowska Katarzyna 2004, Memoria i postpamięć a antropologiczne badanie wspólnoty Łódzkie Studia Etnograficzne, t. 43, s. 9–27.
Kapralska Łucja 2020, Kresonostalgia – krajobraz i pamięć, [w:] M. Dziewierski, B. Pactwa (red.), Kultury i krajobrazy pamięci, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, s. 175–188.
Kizik Edmund 1994, Mennonici w Gdańsku, Elblągu i na Żuławach Wiślanych w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku: studium z dziejów małej społeczności wyznaniowej, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk.
Kizik Edmund 2007, Ziemia obiecana – ziemia utracona. Społeczne dzieje mennonitów w Gdańsku, Elblągu i na Żuławach Wiślanych od drugiej połowy XVII wieku do 1945 roku, [w:] E. Szcześniak, I. Ziętkiewicz (red.), Mennonici na Żuławach, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Gdańsk, s. 24–51.
Klassen Peter J. 2002, Ojczyzna dla przybyszów. Wprowadzenie do historii mennonitów w Polsce i Prusach, tłum. A. Borodin, Abora, Warszawa.
Klassen Peter J. 2007, Mennonici na Żuławach, [w:] E. Szcześniak, I. Ziętkiewicz (red.), Mennonici na Żuławach, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Gdańsk, s. 13–23.
Klassen Peter J. 2016, Menonici w Polsce i w Prusach w XVI–XIX w., tłum. E. Pawlikowska, Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Toruń.
Kurpiel Anna, Maniak Katarzyna 2023, Porządek rzeczy. Relacje z przedwojennymi przedmiotami na ziemiach zachodnich (przypadek Wrocławia i Szczecina), Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Lewicka Maria, Monika Prusik, Marek Zaleski 2014, Nostalgia, [w:] M. Saryusz-Wolska, R. Traba (red.), Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, s. 274–278.
Łukianow-Tukalo M., Maciejewski M. 2017, Pamięć Kresowian i o Kresach w kontekście przemian pamięci na Ziemiach Zachodnich i Północnych, Opuscula Sociologica, nr 2(20), s. 3–33.
Marchlewski Wojciech, Neufeld Collin P. 2022, Divided Loyalties: The Political Radicalization of Wymyśle Niemieckie Mennonites in Interwar Poland (1918–1939), Rocznik Teologiczny, t. 64, z. 1, s. 175–229.
Mężyński Kazimierz 1961, O mennonitach w Polsce, Rocznik Gdański, t. 19/20, s. 185–255.
Napolitano Valentina 2015, Anthropology and Traces, Anthropological Theory, vol. 15(1), s. 47–67.
Paprot Aleksandra 2012, Nekropolia mennonicka w Stogach Malborskich jako źródło tradycji i informacji o byłych mieszkańcach Żuław, [w:] A. Wierucka (red.), Re-wizje regionalne. Studenckie badania naukowe 2011, Uniwersytet Gdański, Gdańsk, s. 67–98.
Paprot Aleksandra 2016, Spotkanie z potomkami mennonitów z Żuław i Powiśla. Wizyta rodziny Wiebe w Stogach, Prowincja. Kwartalnik Społeczno-Kulturalny Żuław i Powiśla, nr 4(26), s. 70–74.
Radekop John H. 1987, A People Apart. Ethnicity and the Mennonite Brethren, Kindred Press, Winnipeg.
Romanow Andrzej 1998, Rozwój przestrzenny i demograficzny, [w:] E. Cieślak (red.), Historia Gdańska, t. IV/2, 1815–1920, Wydawnictwo Lex, Sopot, s. 19–32.
Sawisz Anna 1990, Transmisja pamięci przeszłości, [w:] A. Sawisz, B. Szacka, Czas przeszły i pamięć społeczna, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, s. 121–137.
Simons Menno 1869, Foundation and Plain Instruction of the Savig Doctrine of Our Lord Christ, tłum. I.D. Rupp, J.R. Barr&Co, Lancaster PA.
Targowski Michał 2016, Osadnictwo olęderskie w Polsce – jego rozwój i specyfika, [w:] A. Pabian, M. Targowski (red.), Olędrzy. Osadnicy znad Wisły. Sąsiedzi bliscy i obcy, Fundacja Ośrodek Inicjatyw Społecznych ANRO, Toruń, s. 11–26.
Toews Paul 1987, A People Apart or Pulling Apart a People, Journal of Mennonite Studies, vol. 5, s. 144–148.
Tomczewska-Popowicz Natalia 2024, Turystyka sentymentalna Polaków do Ukrainy Zachodniej, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Topp Izolda 2010, Pamięć i nostalgia: sentymentalne podróże Dolnoślązaków na Kresy, Kultura Współczesna, nr 1, s. 110–125.
Traba Robert 2013, Kresy: miejsce pamięci w procesie reprodukcji kulturowej, [w:] T. Zarycki (red.), Polska Wschodnia i orientalizm, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, s. 146–170.
Venger Nataliya, Martynenko Volodymyr 2022, Mennonite Heritage Cruises and Cities of Southern Ukraine: Emotional, Cultural, and Worldview Dialogue with the Fatherland Lost and Regained, 1995–2018, Ideology and Politics Journal, nr 2(21), s. 125–144.
Vinga 2002, To ziemia naszych przodków, Dziennik Bałtycki. Żuławy i Mierzeja, nr 25 (416), s. 8.
Wiehler Frank 2007, Mennonici dzisiaj, [w:] E. Szcześniak, I. Ziętkiewicz (red.), Mennonici na Żuławach, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Gdańsk, s. 150–159.
Wilson Janelle L. 1999, „Remember When...”. A Consideration of the Concept of Nostalgia, ETC: A Review of General Semantics, vol. 56, nr 3, s. 296–304.
De Mennonitencultur in Polen: Doopsgezinde Stichting Nederland-Polen, http://mennoinpolen.doopsgezind.nl/ (dostęp: 24.03.2025).
Facebook: Mennonite Genealogy History, https://www.facebook.com/groups/MennoniteGenealogyHistory (dostęp: 10.11.2025).
Global Anabaptist Mannonite Encyclopedia Online: Mennonite-Polish Studies Association, https://gameo.org/index.php?title=Mennonite-Polish_Studies_Association&oldid=161419 (dostęp: 22.03.2025).
Goossen Ben 2021, Anabaptist Historians. Bringing the Anabaptist Past into a Digital Century: Hitler’s Mennonite Voters, https://anabaptisthistorians.org/2021/10/07/hitlers-mennonite-voters/ (dostęp: 09.11.2025).
Katalog osadnictwa holenderskiego w Polsce: Charakterystyka osadnictwa, http://holland.org.pl/art.php?kat=art&dzial=polska&id=2_1 (dostęp: 14.03.2025).
Skibicka Izabela 2013, Kochamy Żuławy: Kawa z Frankiem Wiehlerem – wywiad, https://kochamyzulawy.wordpress.com/2013/07/08/kawa-z-frankiem-wiehlerem-wywiad/ (dostęp: 24.03.2025).
Menno Tour, https://mennotour.wordpress.com/curious-in-english/ (dostęp: 27.03.2025).
Mennonici w Polsce, https://www.mennoniciwpolsce.pl/ (dostęp: 14.03.2025).
Mennonite Library and Archives, Bethel College: The Mennonite Experience in Poland History Tour 2025, https://mla.bethelks.edu/information/mpsa/Menno.Exper.Poland.History%20Tour%202025.pdf (dostęp: 27.03.2025).
Mennonitischer Arbeitskreis Polen, https://www.mennonitischerarbeitskreispolen.de/ (dostęp: 24.03.2025).
Szade Anna 2023, Mennonici wracają na Żuławy. Goście z Ameryki i Europy przyjechali do ojczyzny przodków, Dziennik Bałtycki, https://dziennikbaltycki.pl/mennonici-wracaja-na-zulawy-goscie-z-ameryki-i-europy-przyjechali-do-ojczyzny-przodkow/ar/c1-17718153 (dostęp: 28.02.2025).
TourMagination, https://www.tourmagination.com/about-us/history-and-values (dostęp: 27.03.2025).
Wiebe World Wide. Genealogy. Wiebe – Fieguth – Dieball, http://www.wiebeworldwide.net/ (dostęp: 21.03.2025).
Żuławski Park Historyczny: Zbiory Muzeum Żuławskiego, https://zph.org.pl/zbiory-muzeum-zulawskiego/ (dostęp: 22.03.2025).