Antropologiczna etyka wobec teraźniejszych i przyszłych uwikłań w świat więcej niż społeczny

Majbroda, Katarzyna

doi:0071-1861

- ris
- BibTeX
- EndNote
- Csv

Antropologiczna etyka wobec teraźniejszych i przyszłych uwikłań w świat więcej niż społeczny Majbroda, Katarzyna

Object structure

Antropologiczna etyka wobec teraźniejszych i przyszłych uwikłań w świat więcej niż społeczny

Majbroda, Katarzyna

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

etnografia -- czasopisma ; agency ; Anthropocene ; anthropology ; ecologisation of knowledge ; entanglement ; ethics ; epistemology ; exclusion ; more-than-human world ; posthumanism

The purpose of this article is to reflect on the ethical challenges of the Anthropocene. The ethi-cal reflection is an indispensable part of the creation of anthropological knowledge, and then the process of its activation in academic and non-academic circulation. Ethics does not exist without man and follows man, his ability to think, empathy, imagination, empathy and responsibility. Ethics developed in the Anthropocene for current and future forms of socio-environmental and ecological-economic entanglement need not manifest itself in narratives of guilt and redemption, responsibility and remorse stemming from the frowning of eyebrows in the face of awareness of the climate crisis and devastation of the planet. It is therefore necessary to seek new ways of thinking that would change our optics of perceiving reality from categories of hierarchical arrangements to sets of multiple relation-ships that could promote the development of more sustainable economic practices, responsible social behavior and appropriate ethical patterns.

Abu-Lughod Lila 2000, Veiled Sentiments. Honor and Poetry in a Bedouin Society, University of California Press, Berkeley.
Albó Xavier 2018, Suma Qamaña or Living Well Together: A Contribution to Biocultural Conservation, [w:] R. Rozzi, R.H. May Jr., F. Massardo (red.), From Biocultural Homogenization to Biocultural Conservation, Springer, Cham, s. 333–342.
Angrosino Michael, Badania etnograficzne i obserwacyjne, tłum. M. Brzozowska-Brywczyńska, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Archer Margaret S. 2013, Człowieczeństwo. Problem sprawstwa, tłum. A. Dziuban, Zakład Wydawniczy „Nomos”, Warszawa.
Archer Margaret S. 2019, Kultura i sprawczość, tłum. P. Tomanek, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa.
Arias-Arévalo Paula, Martín-López Berta, Gómez-Baggethun Erik 2017, Exploring Intrinsic, Instrumental, and Relational Values for Sustainable Management of Social-Ecological Systems, Ecology and Society, vol. 22, nr 4, b.s.
Barad Karen 2003, Posthumanist Performativity: Toward and Understanding of How Matter Comesto Matter, Signs: Journal of Women in Culture and Society, vol. 28, s. 801–831.
Barad Karen 2007, Meeting the Universe Halfway: Quantum Physics and the Entanglement of Matter and Meaning, Duke University Press, Durham.
Benedict Ruth 1934, Anthropology and the Abnormal, The Journal of General Psychology, vol. 10, nr 1, s. 59–82.
Bennett Jane 2010, Vibrant Matter: A Political Ecology of Things, Duke University Press, Durham.
Bozalek Vivienne, Bayat Abdullah, Gachago Daniela, Motala Siddique, Mitchell Veronica, 2018, A Pedagogy of Response Ability, [w:] V. Bozalek, R. Braidotti, T. Shefer, M. Zembylas (red.), Socially Just Pedagogies: Posthumanist, Feminist and Materialist Perspectives in Higher Education, Bloomsbury Academic, London, s. 97–112.
Braidotti Rosi 2014, Po człowieku, tłum. J. Bednarek, A. Kowalczyk, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Braidotti Rosi 2019, Posthuman Knowledge, Polity Press, Cambridge.
Braidotti Rosi, Hlavajova Maria (red.) 2018, Posthuman Glossary, Bloomsbury Academic, London–Oxford–New York.
Caplan Pat 2003, The Ethics of Anthropology: Debates and Dilemmas, Routledge, London–New York.
Carrithers Michael 2005, Anthropology as a Moral Science of Possibilities, Current Anthropology, vol. 46, nr 3, s. 433–456.
Chassagne Natasha 2019, Sustaining the ‘Good Life’: Buen Vivir as an Alternative to Sustainable Development, Community Development Journal, vol. 54, nr 3, s. 482–500.
Chibvongodze Danford T. 2016, Ubuntu is Not Only about the Human! An Analysis of the Role of African Philosophy and Ethics in Environment Management, Journal of Human Ecology, vol. 53, nr 2, s. 157–166.
De Saussure Ferdynand, 1961, Kurs językoznawstwa ogólnego, tłum. K. Kasprzyk, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Deleuze Gilles, Guattari Félix 2015, Tysiąc plateau, tłum. J. Bednarek, Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa.
Ellis Carolyn, Bochner Arthur 2006, Analyzing Analytic Autoethnography. An Autopsy, Journal of Contemporary Ethnography, vol. 35, nr 4, s. 429–449.
Eriksen Thomas Hylland 2016, Overheating: An Anthropology of Accelerated Change, Pluto Press, London.
Eriksen Thomas Hylland, Stensrud S. B. (red.) 2019, Climate, Capitalisme and Communities. An Anthropology of Environmental Overheating, Pluto Press, London.
Faubion James 2011, An Anthropology of Ethics, Cambridge University Press, Cambridge.
Firth Raymond 1991, Tikopia Songs Poetic and Musical Art of a Polynesian People in the Solomon Islands, Cambridge University Press, Cambridge.
Giraud Eva Haifa 2019, What Comes after Entanglement? Activism, Anthropocentrism, and An Ethics of Exclusion, Duke University Press, Durham
Gray John 2013, Are We Done For?, The Guardian, 6 lipca, s. 6.
Guattari Félix 2006, Chaosmosis: An Aetico-Aesthetic Paradigm, tłum. P. Baines, J. Pefanis, Power Publication, Sydney.
Haraway Donna 1988, Situated Knowledge: The Science Question in Feminism and the Privilege in Partial Perspective, Feminists Studies, nr 3, s. 575–599.
Haraway Donna 1992, The Promises of Monsters: A Regenerative Politics for Inappropriate/d Others, [w:] L. Grossberg, C. Nelson, P. Treichler (red.), Cultural Studies, Routledge, New York, s. 295–337.
Haraway Donna 2012, Manifest gatunków stowarzyszonych, [w:] A. Gajewska (red.), Teorie wywrotowe. Antologia przekładów, tłum. J. Bednarek, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, s. 241–260.
Hastrup Kirsten 2008, Droga do antropologii. Między doświadczeniem a teorią, tłum. E. Klekot, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Hastrup Kirsten 2018, Świadomość mięśniowa. Wytwarzanie wiedzy w Arktyce, tłum. E. Klekot, Teksty Drugie, nr 1, s. 127–153.
Hawkins Gay 2017, Ethical Blindness: Plastics, Disposability and the Art of Not Caring, [w:] V. Kinnunen, A. Valtonen (red.), Living Ethics in a More-Than-Human World, The University of Lapland, Rovaniemi, s. 15–28.
Howell Signe (red.) 1997, The Ethnography of Moralities, Routledge, London.
Ingold Tim 1993, The Temporality of Landscape, World Archeology, vol. 25, nr 2, s. 152–174.
Ingold Tim 2018, Splatać otwarty świat, tłum. E. Klekot, D. Wąsik, Instytut Ar¬chitektury, Kraków.
Kafar Marcin, Kacperczyk Anna (red.) 2020, Autoetnograficzne „zbliżenia” i „oddalenia”. O autoetnografii w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Kaniowska Katarzyna, Modnicka Noemi M. (red.) 2010, Etyczne problemy badań antropologicznych, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Instytut Etnologii i Antropologii Uniwersytetu Łódzkiego, Wrocław–Łódź.
Kaźmierska Kaja 2020, Ethical Aspects of Social Research: Old Concerns in the Face of New Challenges and Paradoxes. A Reflection from the Field of Biographical Method, Qualitative Sociology Review, vol. 16, nr 3, s. 118–135.
Kirksey Eben, Helmreich Stefan 2010, The Emergence of Multispecies Ethnography, Cultural Anthropology, vol. 25, nr 4, s. 545–576.
Kohn Eduardo 2014, Toward an Ethical Practice in the Anthropocene, HAU, nr 4, s. 459–464
Kohn Eduardo 2015, Anthropology of Ontologies, Annual Review of Anthropology, nr 44, s. 311–327.
Kozhevnikova Magdalena 2024, O problemie etyki ekologizującej w badaniach etnograficznych. Refleksje w cieniu Antropocenu, Etnografia Polska, t. 68, s. 137–145.
Kuźma Inga (red.) 2013, Tematy trudne: Sytuacje badawcze, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Laidlaw John 2014, The Subject of Virtue: An Anthropology of Ethics and Freedom, Cambridge University Press, Cambridge.
Loo Stephen, Sellbach Undine (2015), Insect Affects the Big and Small of the Entomological Imagination in Childhood, Angelaki: Journal of the Theoretical Humanities, vol. 20, nr 3, s. 79–88.
Majbroda Katarzyna 2019, W relacjach, sieciach, splotach asamblaży. Wyobraźnia antropologii społeczno-kulturowej wobec aktualnego, Oficyna Wydawnicza „Atut”, Wrocław.
Majbroda Katarzyna 2020, Epistemiczne pułapki-metodologiczne niepokoje. Autoetnografia jako wyraz sprawczości i inwencyjności wobec nieprzewidywanego (serendipity) w antropologicznej praxis, [w:] M. Kafar, A. Kacperczyk (red.), Autoetnograficzne „zbliżenia” i „oddalenia”. O autoetnografii w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 289–321.
Majbroda Katarzyna 2021, Antropologiczne otwarcie na postantropocentryzm. Sprawczość bytów poza-ludzkich w procesie ekologizacji wiedzy, Lud, t. 105, s. 243–274.
Marder Michael 2012, The Life of Plants and the Limits of Empathy, Dialogue, vol. 51, s. 259–273.
Marr Natalie, Lantto Mirjami, Larsen Maia, Judith Kate, Brice Sage, Phoenix Jessica 2022, Sharing the Field: Reflections of More-Than-Human Field/work Encounters, GeoHumanities, vol. 8, nr 2, s. 555–585.
Massumi Brian 2019, Przyszłe narodziny afektywnego faktu, tłum. J. Tabaszewska, Teksty Drugie, nr 6, s. 141–163.
Moore James W. (red) 2016, Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and The Crisis of Capitalism, PM Press, Oakland.
Morthon Timothy 2023, Mroczna ekologia. Ku logice przyszłego współistnienia, tłum. A. Barcz, Oficyna Związek Otwarty, Warszawa.
Neimanis Astrida 2016, Bodies of Water: Posthuman Feminist Phenomenology, Bloomsbury Academic, London.
Ortner Sherry B. 2016, Dark Anthropology and Its Others: Theory Since the Eighties, HAU: Journal of Ethnographic Theory, vol. 6, nr 1, s. 47–73.
Pawlak Marek 2018, Zawstydzona tożsamość. Emocje, idologie i władza w życiu polskich migrantów w Norwegii, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Peirce Charles S. 1931–1958, Collected Papers of Charles Sanders Peirce, t. 1–6, Cambridge University Press, Cambridge.
Plumwood Val 2002, Environmental Culture: The Ecological Crisis of Reason, Routledge, London–New York.
Puig de la Bellacasa Maria 2017, Matters of Care. Speculative Ethics in More Than Human World, University of Minnesota Press, Minneapolis, London.
Rapley Tim 2010, Some Pragmatics of Qualitative Data Analysis, [w:] D. Silveman (red.), Qualitative Research: Theory, Method, and Practice, Sage Publications Ltd, London, s. 273–290.
Reason Peter, Torbet William 2010, Zwrot działaniowy. Ku transformacyjnej nauce społecznej, [w:] H. Cervinkova, B.D. Gołębniak (red.), Badania w działaniu. Pedagogika i antropologia zaangażowane, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, Wrocław, s. 17–152.
Reed-Danahay Deborah (red.) 1997, Auto/ethnography. Rewriting the Self and the Social, Oxford University Press, Oxford.
Resilence Academic Team (RAT) 2022, Wprowadzenie. Humanistyka prewencyjna, [w:] Resilence Academic Team (RAT), Humanistyka prewencyjna, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Poznańskie Centrum Dziedzictwa, Wrocław–Poznań, s. 7–24.
Sands Danielle 2019a, Empathy Beyond the Human, [w:] R. Braidotti, E. Jones, G. Klumbytė (red.), More Posthuman Glossary, Bloomsbury Academic, London, s. 43–54.
Sands Danielle 2019b, Animal Writing: Storytelling, Selfhood and the Limits of Empathy, Edinburgh University Press, Edinburgh.
Skolimowski Henryk 1991, Ocalić Ziemię (Świat filozofii ekologicznej), tłum. K. Waloszczyk, Wydawnictwo Krzysztofa Staszewskiego, Warszawa.
Skolimowski Henryk, 1993, Filozofia żyjąca (ekofilozofia jako drzewo życia), tłum. J. Wojciechowski, Pusty Obłok, Warszawa.
Ślęzak Izabela 2020, Etyka w „Niezbędniku Badacza”. Kwestie etyczne w podręcznikach metod badań jakościowych, Przegląd Socjologiczny, t. 69, nr 3, s. 11–36.
Torralba Mario, Nishi Maiko, Cebrián Piqueras Miguel A., Quintas Soriano Cristina, García Martín María, Plieninger Tobias 2023, Disentangling the Practice of Landscape Approaches: A Q-method Analysis on Experiences in Socio-Ecological Production Landscapes and Seascapes, Sustainability Science, nr 18, s. 1893–1906.
Tsing Anna Lowenthaupt 2015, The Mushroom at the End of the World: On the Possibility of Lifein Capitalist Ruins, Princeton University Press, Princeton.
Tsing Anna Lowenthaupt 2005, Fricton: An Ethnography of Global Connection, Princeton University Press, Princeton–Oxford.
Vermeulen Thimoteus 2018, Ecopathy, [w:] R. Braidotti, M. Hlavajova (red.), Posthuman Glossary, Bloomsbury Academic, London, s. 125–129.
Viveiros de Castro Eduardo 1998, Cosmological Deixis and Amerindian Perspectivism, Journal of the Royal Anthropological Institute, nr 4, s. 469–488.
Warfield Kate 2019, Becoming Method(ologist): A Feminist Posthuman Autoethnography of the Becoming of a Posthuman Methodology, Reconceptualizing Educational Research Methodology, vol. 10, nr 2–3, s. 147–172.
Wilde Poppy 2020, I Posthuman. A Deliberately Provocative Title, International Review of Qualitative Research, vol. 13, nr 3, s. 365–380.
Zenker Olaf, Kumoll Karsten 2010, Prologue: Opening Doors Beyond Writing Culture, [w:] O. Zenker, K. Kumoll (red.), Beyond Writing Culture: Current Intersections of Epistemologies and Representational Practices, Berghahn Books, New York–Oxford, s. 1–38.
Żylińska Joanna 2015, Czy mamy bać się końca świata? Afekt, geologia i posthumanizm jako wyznaczniki nowego horyzontu w humanistyce, [w:] R. Nycz, A. Łebkowska, A. Dauksza (red.), Kultura afektu – afekty w kulturze. Humanistyka po zwrocie afektywnym, Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN, Warszawa, s. 49–69.