Jeszcze o stosowaniu modeli jako narzędzia projektowego i wizualizacji w dawnej Rzeczypospolitej. (Mała architektura, dzieła plastyki, rzemiosło, urządzenia gospodarcze)

Dettloff, Paweł

doi:0023-5881

- ris
- BibTeX
- EndNote
- Csv

Jeszcze o stosowaniu modeli jako narzędzia projektowego i wizualizacji w dawnej Rzeczypospolitej. (Mała architektura, dzieła plastyki, rzemiosło, urządzenia gospodarcze) Dettloff, Paweł

Object structure

Jeszcze o stosowaniu modeli jako narzędzia projektowego i wizualizacji w dawnej Rzeczypospolitej. (Mała architektura, dzieła plastyki, rzemiosło, urządzenia gospodarcze)

Dettloff, Paweł

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

models ; Project ; art. ; craft ; household equipment ; Poland ; early modern period

The article discusses the phenomenon of using models as visualizations, design and demonstration tools, in the process of creating works of small-scale architecture, art, and crafts in the Polish-Lithuanian Commonwealth. The topic, so far unexplored, is presented in the broader context of the use of models in Europe. Based on examples of these rare artefacts identified in the literature and archival references, it can be concluded that in the material culture of the Commonwealth, models were known and employed when commissioning various objects and structures. In practice, they were often used in cases involving new or previously unknown solutions, or in prestigious undertakings. The making of models was not a common practice, mainly due to cost considerations, and was usually associated with more demanding patrons and academically trained artists.

Badach Artur, Królikiewicz Magdalena. 2022. Bellotto zw. Canalettem. Arcydzieła w Zamku Królewskim w Warszawie, Warszawa.
Bambach Carmen. 1996. Modello, [w:] Dictionary of Art, red. J. Turner, 21, New York, s. 762–767.
Baranowska Fietkiewicz Anna. 2006. Model powozu, [w]: Klejnot w koronie Rzeczypospolitej. Sztuka zdobnicza Prus Królewskich, red. Cz. Betlejewska, Gdańsk, poz. IX.39, s. 539.
Betlej Andrzej. 2003. Paweł Giżycki SJ, architekt polski XVIII wieku, Kraków.
Betlejewska Czesława. 2001. Meble gdańskie od XVI do XIX wieku, Warszawa–Gdańsk.
Bochnak Adam. 1931. Ze studiów nad rzeźbą lwowską w epoce rokoka, Kraków.
Bozzetto. 1968. hasło: Bozetto, [w:] Lexikon der Kunst, 1, Leipzig, s. 330–331.
Bushart Bruno. 1986. Entwurf und Ausführung in der bayerischen Rokokomalerei, [w:] Entwurf und Ausführung in der Europäischen Barockplastik. Beiträge zum internationalen Kolloquium des bayerischen Nationalmuseums und des Zentralinstituts für Kunstgeschichte, München, s. 237–264.
Chrościcki Juliusz A. 2014. Michelangiolo, twórca fresków w kaplicy Sykstyńskiej: pierwszą ofiarą „Trzeciej Kongregacji” Soboru Trydenckiego?, [w:] Sztuka po Trydencie, red. K. Kuczman, A. Witko, Kraków, s. 69–100.
Dębowski Michał. 2019. Od myśli do obrazu. O roli rysunku w procesie twórczym Szymona Czechowicza, [w:] Twórczość malarska Szymona Czechowicza i jej znaczenie dla kultury Rzeczypospolitej Obojga Narodów, red. E. Doleżyńska-Sewerniak, R. Mączyński, Toruń, s. 61–104.
Czyżewski Krzysztof J. 1999. Biskupa Piotra Gembickiego dary i fundacje artystyczne dla katedry krakowskiej, [w:] Katedra krakowska w czasach nowożytnych (XVI–XVIII w.), red. D. Nowacki, Kraków, s. 55–96.
Czyżewski Krzysztof J. 2008. Martin Gruneweg o krakowskiej katedrze, [w:] Żeby wiedzieć. Studia dedykowane Helenie Małkiewiczównie, red. W. Walanus, M. Walczak, J. Wolańska, Kraków, s. 243–255.
Czyżewski Krzysztof J., Walczak Marek. 2011. Nagrobki popiersiowe biskupów krakowskich, [w:] Między Wrocławiem a Lwowem: Sztuka na Śląsku, w Małopolsce i na Rusi Koronnej w czasach nowożytnych, red. P. Orzechowski, A. Betlej, K. Brzezina-Scheuerer, Wrocław, s. 129–142.
Dettloff Anna. 2013. Rzeźba krakowska drugiej połowy XVIII wieku — twórcy, nurty i tendencje, Kraków.
Dettloff Paweł, Rojkowska Halina. 2016. Zarys dziejów Kaplicy Arcybractwa Męki Pańskiej i jej wyposażenia, „Rocznik Krakowski”, 82, s. 67–98.
Dettloff Paweł. 2021. Modele architektoniczne narzędziem włoskiej praktyki projektowania i ich stosowanie w dawnej Rzeczypospolitej, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 69, 1, s. 75–99.
Dworzak Agata. 2016. Fabrica ecclesiae sandomiriensis. Dzieje modernizacji wnętrza kolegiaty sandomierskiej w XVIII wieku w świetle źródeł archiwalnych, Kraków.
Dworzak Agata. 2020. Polejowscy. Karta z dziejów lwowskiego środowiska artystycznego w drugiej połowie XVIII wieku, Kraków.
Gloger Zygmunt. 1974. Encyklopedia staropolska, 1, Warszawa.
Gumiński Samuel. 1991. Barokowy model ołtarza w pałacu biskupim w Krakowie, [w:] Sztuka Baroku.
Materiały sesji naukowej Stowarzyszenia Historyków Sztuki i Instytutu Historii Sztuki UJ, red. M. Fabiański, K. Kuczman, Kraków, s. 115–122.
Entwurf. 1986. Entwurf und Ausführung in der Europäischen Barockplastik. Beiträge zum internationalen Kolloquium des bayerischen Nationalmuseums und des Zentralinstituts für Kunstgeschichte, München.
Fischinger Andrzej. 1969. Santi Gucci, architekt i rzeźbiarz królewski XVI wieku, Kraków.
Gruszecki Andrzej. 1988. Projekt a ostateczny kształt detalu architektonicznego w XVI–XVII wieku, [w:] Podług nieba i zwyczaju polskiego. Studia z historii architektury, sztuki i kultury ofiarowane Adamowi Miłobędzkiemu, red. Z. Bania i in., Warszawa, s. 253–257.
Hering-Mitgau Mane. 1985. Vom Holzmodell zur Silberplastik, [w:] Entwurf und Ausführung in der Europäischen Barockplastik. Beiträge zum internationalen Kolloquium des bayerischen Nationalmuseums und des Zentralinstituts für Kunstgeschichte, München, s. 135–156.
Juszczak Dorota, Małachowicz Hanna. 2007. Zamek Królewski w Warszawie. Malarstwo do 1900. Katalog zbiorów, Warszawa.
Kalinowski Konstanty. 1995. Warsztat barokowego rzeźbiarza, „Artium Quaestiones”, 7, s. 103–140.
Katalog. 2012. Johann Georg Pinsel: un sculpteur baroque en Ukraine au XVIIIe sičcle, red. J.K. Ostrowski, G. Scherf, Paris.
Katalog. 2016. Himmlisch!: der Barockbildhauer Johann Georg Pinsel, red. A. Husslein-Arco, M. Hohn, G. Lechner. Wien.
Katedra. 1970. Katedra gnieźnieńska, 1, red. A. Świechowska, Poznań–Warszawa–Lublin.
Kraj. 2000. Kraj skrzydlatych jeźdźców. Sztuka w Polsce 1572–1764, red. K. Kuczman, Warszawa.
Krapf Michael. 1998. Vom Weg der Modelle als Vorstellungshilfe zur gebauten Wirklichkeit, [w:] Triumph der Phantasie. Barocke Modelle von Hildebrandt bis Mollinarolo, Wien, s. 15–25.
KZSP. 1971. Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, 4: Miasto Kraków, cz. II: Kościoły i klasztory Śródmieścia, 1, red. A. Bochnak, J. Samek, Warszawa.
KZSP. 1987. Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, 4: Miasto Kraków, cz. IV: Kazimierz i Stradom. Kościoły i klasztory, 1, red. I. Rejduch-Samkowa, J. Samek, Warszawa.
Mańkowski Tadeusz. 1937. Lwowska rzeźba rokokowa, Lwów.
Michalczyk Zbigniew. 2016. W lustrzanym odbiciu. Grafika europejska w Rzeczypospolitej w czasach nowożytnych, Warszawa.
Michalczyk Zbigniew. 2018. Domniemane modello Augustyna Mirysa do obrazu Podniesienie krzyża w kościele w Bielsku Podlaskim, „Biuletyn Historii Sztuki”, 80, 1, s. 5–21.
Michalczyk Zbigniew. 2020. Szymon Czechowicz. Życie i twórczość, [w:] Geniusz baroku. Szymon Czechowicz 1689–1775, red. A. Betlej, T. Zaucha, Kraków, s. 144–200.
Mikocka Rachubowa Katarzyna. 1998. Padovano Giovanni Maria, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.): malarze, rzeźbiarze, graficy, 6, red. K. Mikocka-Rachubowa, M. Biernacka, Warszawa, s. 378–391.
Mikocka-Rachubowa Katarzyna, 2016a. Rzeźba włoska w Polsce około 1770–1830, 1, Warszawa.
Mikocka-Rachubowa Katarzyna, 2016b. Rzeźba włoska w Polsce około 1770–1830, 2, Warszawa.
Modello. 1970. hasło: Modello, [w:] Oxford Companion to Art, red. H. Osborne, Oxford, s. 730.
Modello. 1975. hasło: Modello, [w:] Lexikon der Kunst, B. III, Leipzig, s. 369.
Montagu Jennifer. 1985. Disegni, Bozetti, Legnetti and Modelli in Roman Sicento Sculpture, [w:] Entwurf und Ausführung in der Europäischen Barockplastik. Beiträge zum internationalen Kolloquium des bayerischen Nationalmuseums und des Zentralinstituts für Kunstgeschichte, München, s. 9–30.
Mossakowski Stanisław. 2007. Kaplica Zygmuntowska (1515–1533). Problematyka artystyczna i ideowa mauzoleum króla Zygmunta I, Warszawa.
Osiecka-Samsonowicz Hanna. 2016. Tencalla Constante, [w]: Słownik architektów i budowniczych środowiska warszawskiego XV–XVIII wieku, red. P. Migasiewicz, H. Osiecka-Samsonowicz, J. Sito, Warszawa, s. 463–470.
Ostrowski Jan K. 2023. Johann Georg Pinsel, [w:] Ekspresja. Lwowska rzeźba rokokowa. Katalog wystawy, red. A. Betlej, s. 19–65.
Pavlěček Martin. 2010. Sochaři a sochařstvi baroka w Olomuci, [w:] Olomoucké baroko. Vỳtvarnŕ kultura, 1620–1780, 2, red. O. Jakubec, M. Perůtka, Olomouc, s. 119–210.
Rejestr. 1915. Rejestr budowy galeony. Zabytek z r. 1572, oprac. A. Kleczkowski, Kraków.
Reuther Hans, Berckenhagen Ekhart. 1994. Deutsche Architekturmodelle. Projekthilfe zwischen 1500 und 1900, Berlin.
Ronzoni Luigi A. 1998, Altarmodelle. Űberlegungen und Beobachtungen zu einer Sonderform von Architekturmodellen, [w:] Triumph der Phantasie. Barocke Modelle von Hildebrandt bis Mollinarolo, Wien, s. 27–37.
Rożek Michał. 1974. Nie istniejący kościół św. Szczepana w Krakowie, „Biuletyn Historii Sztuki”, 36, 3, s. 215–226.
Samek Jan. 1982. Krakowskie modele architektoniczne. Do zagadnienia warsztatu artysty w sztuce polskiej czasów nowożytnych, „Teka Komisji Urbanistyki i Architektury”, 16, s. 255–265.
Sito Jakub. 1995. Działalność rzeźbiarza Tomasza Huttera w Ziemi Przemyskiej, „Biuletyn Historii Sztuki”, 57, 3–4, s. 323–338.
Sito Jakub. 2001. Thomas Hutter (1696–1745) rzeźbiarz późnego baroku, Warszawa–Przemyśl.
Sito Jakub. 2016. Rzeźba figuralna, [w:] Sztuka polska. Późny barok, rokoko, klasycyzm (XVIII wiek), red. J. Kowalczyk, Warszawa, s. 353–421.
Sito Jakub. 2024. Johann Chrisostomus Redtler. Rzeźbiarz i entrepreneur w służbie elit władzy Rzeczypospolitej XVIII wieku, Warszawa.
Skarby. 2017. Skarby Baroku: między Bratysławą a Krakowem. Katalog wystawy, red. T. Zaucha, Kraków.
Skrabski Józef. 2008. Modernizacja i renowacja kościoła Mariackiego w czasach archiprezbitera Jacka Łopackiego. Między Kacprem Bażanką a Franceskiem Placidim, „Rocznik Krakowski”, 74, s. 87–113.
Słownik. 1996. Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa.
Stolot Franciszek. 1968. Nieznany model ołtarza do kościoła św. Anny w Krakowie, „Biuletyn Historii Sztuki”, 30, 2, s. 222–226.
Szubert Piotr. 1993. Glina — gips — marmur. O procesie twórczym dziewiętnastowiecznego rzeźbiarza, [w:] Projekt — szkic — bozetto. Materiały Seminarium Metodologicznego stowarzyszenia Historyków Sztuki, red. M. Poprzęcka, Warszawa, s. 41–51.
Talibierska Jolanta. 2001. Pensiero, studi, modello, disegno. Uwagi o niektórych formach i koncepcji rysunku oraz jego związkach z grafiką XVI–XVIII w, [w:] Disegno — rysunek u źródeł sztuki nowożytnej. Materiały sesji naukowej w Toruniu, red. T.J. Żuchowski, S. Dudzik, Toruń.
Triumph. 1998. Triumph der Phantasie. Barocke Modelle von Hildebrandt bis Mollinarolo, Wien.
Volk Peter, Kozyr Oksana. 2000. Zur Lemberger Rokokoplastik. Bozzetti von Johann Georg Pinsel, „Münchner Jahrbuch der bildenden Kunst”, 51, s. 181–198.
Weber Gerold. 1985. Überlegung zum künstlerischen Procedere in der französischen Skulptur des 18. Jahrhunderts, [w:] Entwurf und Ausführung in der Europäischen Barockplastik. Beiträge zum internationalen Kolloquium des bayerischen Nationalmuseums und des Zentralinstituts für Kunstgeschichte, München, s. 51–58.
Wardzyński Michał. 2009a. Rzeźba nowożytna w kręgu Jasnej Góry i Polskiej Prowincji Zakonu Paulinów, cz. 1: Ośrodek rzeźbiarski w Częstochówce pod Jasną Górą 1620–1705, 1, Warszawa.
Wardzyński Michał. 2009b. Rzeźba nowożytna w kręgu Jasnej Góry i Polskiej Prowincji Zakonu Paulinów, cz. 1: Ośrodek rzeźbiarski w Częstochówce pod Jasną Górą 1620–1705, 2, Warszawa.
Wardzyński Michał. 2012. Organizacja pracy i praktyka warsztatowa w kamieniołomach dębnickich od 2 ćw. XVII do pocz. XVIII w. a ,,długie trwanie” form późnomanierystycznych i wczesnobarokowych, [w:] Fundator i dzieło w sztuce nowożytnej, 1, red. J. Lileyko, Lublin, s. 331–368.
Wiliński Stanisław. 1965. Rzeźby Sebastiana Sali dla Krzysztofa Opalińskiego, „Biuletyn Historii Sztuki”, 18, 1, s. 55–83.
Zgliński Marcin. 2012. Nowożytny prospekt organowy i jego twórcy, Warszawa.
Żuchowski Tadeusz J. 2011. Poskromienie materii. Nowożytne zmagania rzeźbiarzy z marmurem kararyjskim. Michał Anioł, Bernini, Canova, Poznań.