Publisher:

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

Place of publishing:

Warszawa

Description:

24 cm

Type of object:

Journal/Article

Abstract:

The article briefly presents the development of industrial archaeology, a scientific discipline that analyzes the material traces of industrialization. It discusses its definitions, chronological and thematic scope, research methods, and social significance. The main stages of its development are also indicated. While the beginnings of industrial archaeology go back to the 1980s, it is still a developing science in Poland combining methods from various fields: archaeology, history of technology, urban planning, and heritage protection. Despite difficulties such as a lack of central coordination, low public awareness of the value of industrial herit-age, and insufficient legal protection of sites, it is gaining importance as a tool for reconstructing the past and actively supporting the revitalization of post-industrial spaces.

References:

Bielenin J. 1974. Starożytne górnictwo i hutnictwo żelaza w Górach Świętokrzyskich, Wrocław.
Bielenin J. 1992. Starożytne hutnictwo świętokrzyskie, Kielce.
Biernacka E. 2015. Wykorzystanie obiektów poprzemysłowych na cele turystyki, „Kwartalnik Naukowy Uczelni Vistula”, 3(45), s. 133–144.
Biliszczuk J., Januszewski S. (red.), 2001. Mosty, Wrocław.
Blachowski J., Nowacka A. 2011. Internetowy system geoinformacyjny o dawnych obiektach górniczych na przykładzie Kopalni Węgla Kamiennego „Julia” w Wałbrzychu, „Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej”, 16(40), s. 35–47.
Buchanan R.A. 1972. Industrial archaeology in Britain, London.
Cossons N. 1981. Address, [w:] M. Nisser (red.), The industrial heritage. The Third International Conference on the Conservation of Industrial Monuments. Sweden, 30 May–5 June 1978, Stockholm, s. 8–12.
Gleave K. 2025. Disentangling industrial archaeology and industrial heritage: a review of research methods and paradigms, „Industrial Archaeology Review”, 47(1), s. 2–14, https://doi.org/10.1080/03090728.2025.2492535
Grzegorzak-Łoposzko E., Budny-Rzepecka J. 2024. Elektrociepłownia Szombierki w Bytomiu – przykład zaniedbanego dziedzictwa przemysłowego, „Ochrona Zabytków”, 1(284), s. 259–274.
Gyurkovich M., Gyurkovich J. 2021. New housing complexes in post-industrial areas in city centres in Poland versus cultural and natural heritage protection – with a particular focus on Cracow, „Sustainability”, 13(418), s. 1–36, https://doi.org/10.3390/su13010418
Januszewski S. 1983. Zabytki techniki Dolnego Śląska. Studium historyczno-techniczne, Wrocław.
Januszewski S. 1988. Zabytki techniki Dolnego Śląska, Biblioteka Muzealnictwa i Ochrony Zabytków. Studia i Materiały, 3, Warszawa.
Januszewski S. 1997. Zabytki techniki w Polsce. T. 1: Dolny Śląsk, Wrocław.
Januszewski S. 2010. Archeologia przemysłowa – jej narodziny i przedmiot badań, „Spotkania z zabytkami”, 3–4, s. 8–17.
Januszewski S. (red.), 1999. Elektrownie wodne. Bóbr, Kwisa, Kamienna, Wrocław.
Januszewski S. (red.), 2000. Inżynieria wodna, Wrocław.
Januszewski S. (red), 2008. Wrocławski węzeł wodny. Wrocław.
Januszewski S. (red.), 2012a. Archeologia przemysłowa w Polsce, 1, Wrocław.
Januszewski S. (red.), 2012b. Archeologia przemysłowa w Polsce, 2, Wrocław.
Januszewski S. (red.), 2013a. Archeologia przemysłowa w Polsce, 3, Wrocław.
Januszewski S. (red.), 2013b. Archeologia przemysłowa w Polsce, 4, Wrocław.
Kaszuba E., Kęsik J. 2013. Dziedzictwo kultury materialnej wsi dolnośląskiej w procesie budowy lokalnego społeczeństwa obywatelskiego, [w:] B. Jędrychowska (red.), Człowiek, idea, dzieło. Prace dedykowane Profesor Stefanii Walasek, Wrocław, s. 253–263.
Katalog 1958–2007. Katalog zabytków budownictwa przemysłowego w Polsce, 1–7, Łódź–Wrocław.
Kęsik J. 2017. Wykorzystanie archeologii industrialnej w badaniach nad dziedzictwem cywilizacyjnym XX i XX wieku (w świetle wybranych przykładów), „Ochrona Zabytków”, 2, s. 13–25.
Kiarszys G., Dzikowski M. 2024. The archaeology of a Nazi synthetic-fuel plant and its legacy: the Hydrierwerke Pölitz AG, „Antiquity Journal”, 98(442), s. 1641–1661, https://doi.org/10.15184/aqy.2024.154
Lechowicz Z. 2006. Łódź. Archeologia miasta. Archeologia przemysłu. Doświadczenia ROBiDZ Łódź w świetle ostatnich badań zespołu fabrycznego I.K. Poznańskiego, [w:] B.M. Walczak (red.), Rewitalizacja miast poprzemysłowych – rola dziedzictwa kulturowego. Międzynarodowa konferencja „Pro-revita”, Łódź, 23–25 IX 2004 r., Łódź, s. 407–415.
Major J.K. 1975. Fieldwork in industrial archaeology, London–Batsford.
Nisser M. (red.), 1981. The industrial heritage. The Third International Conference on the Conservation of Industrial Monuments. Sweden, 30 May – 5 June 1978, Stockholm.
Oevermann H., Walczak B.M., Watson M. 2022. The heritage of the textile industry. TICCIH thematic study, Lodz.
Orzechowski S. 2013. Region żelaza. Centra hutnicze kultury przeworskiej, Kielce.
Orzechowski S. 2017. Badania nad starożytnym hutnictwem świętokrzyskim w okresie milenijnym, [w:] A. Młynarczyk-Tomczyk, S. Orzechowski (red.), W kręgu obchodów milenijnych na Kielecczyźnie (1957–1966/67). Państwo – kościół – nauka – popularyzacja, Kielce, s. 185–205.
Palmer M. 2008. Industrial archaeology, [w:] D.M. Pearsall (red.), Encyclopedia of archaeology, San Diego, s. 1511–1521.
Piaskowski J. 1964. O pierwotnym sposobie otrzymywania stali przez średniowiecznych Słowian, „Hutnik”, 31, s. 12.
Piaskowski J. 1968. Dalsze badania metaloznawcze starożytnych przedmiotów żelaznych z ziemi kieleckiej, „Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego”, 5, s. 151–198.
Piaskowski J. 1976. Stan i ocena dotychczasowych prac nad historią hutnictwa na ziemiach polskich, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, 21(3), s. 455–473.
Pietrzak J. 2013. Nowożytne budownictwo przemysłowe w dobrach biskupich na Mazowszu, Łódź.
Pyś J. 2013. Odra. Rzecz o żegludze i polityce, 1–2, Wrocław.
Radwan M. 1953. Zagadnienie transportu w hutnictwie stali, „Wiadomości Hutnicze”, 9(10), s. 11–14.
Radwan M. 1963. Rudy, kuźnice i huty żelaza w Polsce, Warszawa.
Romanowicz P. 2024a. Gliniane fortuny. Dziedzictwo przemysłu cegielnianego w Stołczynie (Szczecin), „Materiały Zachodniopomorskie. Seria Nowa”, 19, s. 157–176, https://doi.org/10.62076/MZP00006
Romanowicz P. 2024b. Rediscovery of a brickworks narrow-gauge industrial railway tunnel in Stołczyn, Poland, „Industrial Archaeology Review”, 46(2), s. 112–118, https://doi.org/10.1080/03090728.2025.2465036
Solecka-Bacia A. 2009. Dziedzictwo kulturowe jako aspekt działalności społecznej, na przykładzie Stowarzyszenia „Nasze Biskupice”, [w:] T. Burzyński, A. Staszewska-Ludwiczak, K. Pasko (red.), Dziedzictwo przemysłowe jako element zrównoważonego rozwoju turystyki. V Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna, Katowice, s. 99–109.
Szejnwald Brown H., Angel D. 2000. Environmental regulatory reform in Poland: lessons for industrializing economies, „Environmental Science & Technology”, 34(18), s. 3849–3856, https://doi.org/10.1021/es0009471
Tucholski Z. 2007. Nasielska kolej wąskotorowa, Rybnik.
Tucholski Z., Kucharski M. 2009. Kolej leśna Lipa – Biłgoraj 1941–1983, Zamość.
Urbaniak M. 2011. Wrocławskie wodociągi i kanalizacja. Od przeszłości do współczesności, Wrocław.
Urbaniak M. 2015. Dzieła hydrotechniki w Polsce. Kanał Górnośląski (Gliwicki), Łódź.
Walczak B. 2016. Czy zabytki techniki i inżynierii to wciąż dziedzictwo „drugiej kategorii”? Rys historyczny oraz aktualne problemy, „Ochrona Dziedzictwa Kulturowego. Protection of Cultural Heritage”, 2, s. 133–144, https://doi.org/10.24358/ODK_2016_02_12
Walczak B. 2022. Trudna rewitalizacja zabytków poprzemysłowych w Polsce – osiągnięcia i porażki, „Ochrona Zabytków”, 75(1), 7–28, https://ochronazabytkow.nid.pl/wp-content/uploads/2023/01/OZ_1-2022_B-Walczak.pdf
Walczak B. 2023. Przekształcenia budynków poprzemysłowych w Łodzi z perspektywy ochrony i konserwacji zabytków techniki. Transformations of post-industrial buildings in Lodz from the perspective of the protection and conservation of monuments of technology, „Wiadomości Konserwatorskie – Journal of Heritage Conservation”, 76, s. 49–63, https://doi.org/10.48234/WK76MONUMENTS
Walczak M., Kępczyńska-Walczak A. 2024. Adaptive re-use of industrial heritage in Lodz, Poland, „International Journal of Conservation Science”, 15(2), s. 955–966, https://doi.org/10.36868/IJCS.2024.02.13
Beamish. 2025. Beamish. The living museum of the North, https://www.beamish.org.uk (dostęp:16.10.2025).
CID. 2025. Centre d’Innovation et de Design, [w:] Grand-Hornu: Patrimoine industriel et création contemporaine, https://www.cid-grand-hornu.be/ (dostęp: 16.10.2025).
ERIH. 2023. European Route of Industrial Heritage, https://www.erih.net/ (dostęp: 16.10.2025).
Ironbridge Gorge. 2022. History of the museums, [w:] Ironbridge. Valley of invention, https://www.ironbridge.org.uk/ (dostęp: 16.10.2025).
Krzemionki. 2025. Krzemionki. O Oddziale, [w:] Muzeum Historyczno-Archeologiczne w Ostrowcu Świętokrzyskim, https://muzeumostrowiec.pl/krzemionki/o-oddziale/ (dostęp: 22.10.2025).
MPNiG Bóbrka. 2025. Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce, https://bobrka.pl (dostęp: 22.10.2025).
Raport TICCIH Polska. 2018. Industrial heritage in Poland – national report. Polish Committee of TICCIH, [w:] Polski Komitet Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego. TICCIH Polska, https://ticcih.pl/wp-content/uploads/2018/09/TICCIH-National-Report_EN-last-version31.07.2018.pdf (dostęp: 16.10.2025).
Szlak. 2025. Szlak Zabytków Techniki. slaskie.travel, [w:] Śląskie. Informacja Turystyczna Województwa Śląskiego, https://zabytkitechniki.pl/ (dostęp: 22.10.2025).
TICCIH Polska. 2025. Polski Komitet Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego. TICCIH Polska, https://ticcih.pl/ (dostęp: 22.10.2025).
UNESCO. 1994. Völklinger Ironworks, [w:] UNESCO. World Heritage Convention, https://whc.unesco. org/en/list/687 (dostęp: 16.10.2025).
Uniwersytet Wrocławski. 2025. Dziedzictwo kultury materialnej – ochrona, promocja, gospodarowanie. I stopnia stacjonarne. Opis kierunku, [w:] Uniwersytet Wrocławski. Rekrutacja, https://rekrutacja. uni.wroc.pl/kierunek/dziedzictwo-kultury-materialnej-ochrona-promocja-gospodarowanie-i--stopnia-stacjonarne/ (dostęp: 16.10.2025).
Völklinger Hütte. 2025. World Heritage Völklinger Hütte, https://voelklinger-huette.org/en/ (dostęp: 22.10.2025).
Walcownia. 2025. Muzeum Hutnictwa Cynku Walcownia, https://walcownia.muzeatechniki.pl/muzeum/ (dostęp: 22.10.2025).
Zollverein. 2025. Zollverein: UNESCO World Heritage Site. The Heritage of Mankind, [w:] Zollverein.
The heritage of mankind. The cultural heart of the Ruhr Area, https://www.zollverein.de/ zollverein-unesco-world-heritage-site/history/ (dostęp: 16.10.2025).

Relation:

Archeologia Polski

Volume:

70

Start page:

143

End page:

159

Detailed Resource Type:

Article

Format:

application/octet-stream

Resource Identifier:

oai:rcin.org.pl:262338 ; 0003-8180 ; doi:10.23858/APol70.2025.06

Source:

IAiE PAN, call no. P 320 ; IAiE PAN, call no. P 321 ; IAiE PAN, call no. P 319 ; click here to follow the link

Language:

pol

Language of abstract:

eng

Rights:

Creative Commons Attribution BY 4.0 license

Terms of use:

Copyright-protected material. [CC BY 4.0] May be used within the scope specified in Creative Commons Attribution BY 4.0 license, full text available at: ; -

Digitizing institution:

Institute of Archaeology and Ethnology of the Polish Academy of Sciences

Original in:

Library of the Institute of Archaeology and Ethnology of the Polish Academy of Sciences

Access:

Open