Łuck w obiektywie Henryka Poddębskiego
Henryk Poddębski to jeden z najwybitniejszych polskich fotografów ХХ wieku. Tworzył głównie, jak sam mówił o swojej działalności – fotografię krajoznawczą. Jego zdjęcia możemy podziwiać między innymi w przewodnikach Mieczysława Orłowicza.
Henryk Poddębski urodził się w 1890 r. w Chrząstowie (dziś dzielnica Koniecpola). Zmarł w okresie okupacji nazistowskiej, w hitlerowskim obozie Veihingen koło Stuttgartu.
Po śmierci ojca rodzina Poddębskich przeniosła się do Warszawy. To właśnie w tym mieście, podczas pracy w księgarni Jana Gebethnera artysta wykonał swoje pierwsze zdjęcia. Henryk Poddębski był uczniem Szkoły Handlowej Warszawskiego Zgromadzenia Kupców, ale jako swój zawód wybrał fotografię.
W 1911 r. został członkiem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, z którym był związany przez całe życie. Po tym jak utrwalił na swoich zdjęciach Warszawę, zamiłowanie fotografią zmuszało go do coraz częstszych podróży. Kolejne regiony, które fotografował Poddębski, to okolice Lublina i Kielc oraz Polesie. W 1914 r., w trakcie wypraw krajoznawczych zorganizowanych przez PTK, odwiedził Podole. Niedługo potem, w 1917 r., objął stanowisko sekretarza Komisji Fotograficznej PTK. W siedzibie towarzystwa Poddębski poznał Mieczysława Orłowicza, wybitnego krajoznawcę i geografa, autora wielu publikacji z zakresu wiedzy regionalnej. W latach 1920–1930 Poddębski i Orłowicz byli nierozłączni – odbyli wspólnie ok. 30 podróży krajoznawczych. W trakcie tych wypraw Poddębski pełnił funkcję fotografa Referatu Turystyki i dokumentował na zdjęciach zabytki, postacie oraz codzienne życie ludzi. Orłowicz prowadził notatki o życiu, kulturze i historii zwiedzanych regionów. Dzięki temu w okresie międzywojennym ukazały się bardzo rzetelne przewodniki, uwzględniające najszersze informacje o odwiedzanych przez nich terenach.
Według naukowców przełomowym rokiem dla twórczości Poddębskiego naukowców był rok 1925. Wtedy właśnie Orłowicz i Poddębski odbyli podróż na Wołyń – w tym regionie zgromadzili chyba najwięcej materiałów. W wyniku tej wyprawy w 1929 r. nakładem Wołyńskiego Towarzystwa Krajoznawczego został wydany «Ilustrowany przewodnik po Wołyniu» – najbardziej znany przewodnik po tym regionie autorstwa Mieczysława Orłowicza. Publikacja zawierała 101 ilustracji i szczegółowo opisywała najdalsze zakątki kraju. Większość zdjęć do tego przewodnika wykonał Henryk Poddębski.
W 1925 r. artysta otworzył przy ul. Marszałkowskiej 125 w Warszawie własne fotograficzne atelier, specjalizujące się w fotografii krajoznawczej. Od tej pory zdjęcia Henryka Poddębskiego były szeroko wykorzystywane w prasie, książkach i wydawnictwach albumowych. Fotograf rozpoczął szereg wypraw na Kresy oraz w inne, mniej znane obszary kraju. W 1928 r. odbyły się podróże Poddębskiego na tereny Litwy i Białorusi. W latach trzydziestych dokumentował Karpaty, Wielkopolskę, Kujawy, Galicję, Pomorze, Mazury i Śląsk.
Henryk Poddębski miał niezwykły talent do odkrywania piękna, charakteru i ducha miejsc, które odwiedzał. W swojej pracy lubił fotografować miasta, zabytki architektury i sceny z życia zwykłych ludzi. Fotografował niewielkie tradycyjne miasteczka i wsie, ale również utrwalał na swoich zdjęciach wielkie państwowe projekty, m.in. takie, jak port w Gdyni. Jego prace cechował wysoki poziom pod względem techniki wykonywania zdjęć. Artysta prezentował swoje prace na wielu wystawach w Polsce i za granicą. Dorobek fotografa wynosi ponad 22 tysiące zdjęć.
Twórczość Henryka Poddębskiego jest ściśle związana z Wołyniem, gdzie wykonał dużą liczbę zdjęć. Oprócz fotografii wykonanych w trakcie wspomnianych wyżej podróży z Orłowiczem, w 1925 r. na zamówienie Magistratu Miasta Łucka stworzył serię fotografii dla pocztówek.
Kartki pocztowe z jego zdjęciami ukazały się w wydawnictwie Wydziału Statystycznego Magistratu Miasta Łucka. Była to pierwsza seria widokówek wydana w Łucku po I wojnie światowej. Jakość druku nie była wysoka, prawdopodobnie dlatego że wydawnictwo nie posiadało doświadczenia i wystarczających możliwości technicznych i materialnych, aby móc wyprodukować kartki o wymaganym standardzie. Wydział Statystyczny Magistratu, na czele którego stał wówczas Paweł Skorobogatow (w różnych okresach obejmował wysokie stanowiska w mieście, a w czasie niemieckiej okupacji był burmistrzem Łucka), opublikował sprawozdanie o rozpowszechnieniu pocztówek z widokami Łucka pod koniec 1925 r.
Wiktor LITEWCZUK
Na zdjęciach: 1. Synagoga w Łucku. 1925 r. 16,5 x 11,5 cm. 2. Malowniczy zakątek Łucka. 1925 r. 16,5 x 11,5 cm. 3. Zamek Lubarta. Pocztówka wydawnictwa Wydziału Statystycznego Magistratu Miasta Łucka. 1925 r. 4. Ulica Szewczenki w Łucku. Gmach Izby Skarbowej Wołyńskiej. Pocztówka wydawnictwa Wydziału Statystycznego Magistratu Miasta Lucka. 1925 r. 5. Wnętrza synagogi w Łucku. Pocztówka wydawnictwa Wydziału Statystycznego Magistratu Miasta Łucka. 1925 r. 6. Ulica Tadeusza Kościuszki w Łucku. Kamienica Kronsztejnów. Pocztówka wydawnictwa Wydziału Statystycznego Magistratu Miasta Łucka. 1925 r. 7. Cerkiew we wsi Dobrowlany niedaleko Zaleszczyków. Lata 30. XX wieku. 17х12 cm. 8. Hucułki ze wsi Pasieczna (obecnie rejon nadwórniański obwodu iwanofrankowskiego). Lata 30. XX wieku. 17 x 12 cm.