Południk Struvego
Południk Struvego (inaczej – Łuk Struvego) - to łańcuch punktów triangulacyjnych, ciągnący się od Hammerfest w Norwegii Północnej do Starej Nekrasiwky w obwodzie Odeskim Ukrainy. W 2005 r. Południk Struvego został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest to obiekt międzynarodowy, przebiegający aktualnie przez 10 państw: Norwegię, Szwecję, Finlandię, Estonię, Łotwę, Litwę, Rosję, Białoruś, Mołdowę i Ukrainę.
Oryginalny Łuk Struvego był krzywą wyznaczoną w latach 1816-1855 przez 258 trójkątów, zawierających 265 głównych punktów pomiarowych i 60 punktów dodatkowych. Swoją nazwę łuk otrzymał od nazwiska astronoma Friedricha Georga Wilhelma Struvego, który to przeprowadził pierwszy dokładny pomiar tak długiego odcinka południka. Pomiary wykonane przez Struvego pomogły w dokładnym określeniu kształtu i wymiarów naszej planety i stanowiły ważny krok w rozwoju nauk o Ziemi oraz topografii. Z wyników pomiaru tego łuku korzystano przy obliczaniu i dokładaniu parametrów elipsoidy Ziemi.
Wpisem na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO objęto 2820 kilometrów Południka Struvego, na których są 34 oryginalne punkty pomiarowe. Punkty te są zaznaczone na różne sposoby: otworem wydrążonym w skale, żelaznym krzyżem, kamiennym kopcem lub specjalnie w tym celu zbudowanym obeliskiem. Na terytorium Ukrainy znajduje się cztery punkty Łuku Struvego: we wsiach Kateriniwka, Felsztyn, Baranówka, wszystkie obwodu Chmielnickiego, oraz Stara Nekrasiwka obwodu Odeskiego.
Łuk Struvego wytyczony został za pomocą metody triangulacji, która polega na określeniu wielkości wszystkich kątów i jednej długości w sieci składającej się z trójkątów. Pomiar służy, po obliczeniu i wyrównaniu wyników pomiarów, określeniu współrzędnych geodezyjnych wszystkich punktów sieci triangulacyjnej. W zależności od dokładności (klasy sieci) boki w triangulacji wynoszą od 2 do 25 kilometrów.
Sam Łuk Struvego jest siecią triangulacyjną, czyli zespołem punktów geodezyjnych o wyznaczonym położeniu sytuacyjnym i ustabilizowanych w terenie specjalnymi trwałymi znakami geodezyjnymi. Sieci te składają się z zespołu trójkątów połączonych w ten sposób, że mają one wspólne, przyległe boki. Układ tych trójkątów może być różny, na przykład w postaci łańcucha trójkątów, sieci powierzchniowych. Wierzchołki tych trójkątów są punktami geodezyjnymi (punkty triangulacyjne), których wzajemne położenie zostało wyznaczone przez pomiar co najmniej trzech elementów (dwa kąty i co najmniej jedna długość).
Na oficjalnej stronie UNESCO podano następujące kryteria wpisu Południka Struvego na Listę Światowego Dziedzictwa:
kryterium (II): wytyczenie Południka Struvego jako pierwszy dokładny pomiar długiego segmentu południka pomogło w ustaleniu dokładnego rozmiaru i kształtu planety i wykazuje istotny krok w rozwoju nauk o Ziemi. Jest także niezwykłym przykładem wymiany wartości ludzkich w formie współpracy naukowej pomiędzy naukowcami z różnych krajów. Jednocześnie jest przykładem naukowej współpracy państw o rożnym stopniu potęgi;
kryterium (IV): Południk Struvego jest niewątpliwie znakomitym przykładem rozwiązania technologicznego: wykorzystanie punktów triangulacji do pomiaru południka jest wzorem użycia nieruchomych i niematerialnych elementów technologii pomiarowej;
kryterium (VI): proces wytyczenia Łuku i jego wyniki są bezpośrednio związane z ludźmi, mówią o planecie, jej kształcie i rozmiarze. Jest on powiązany z teorią Isaaca Newtona, że Ziemia nie jest dokładną kulą.
Natalija Katrencikova