Zapolską czytano w ojczystych stronach
Podczas Narodowego Czytania, akcji łączącej Polaków na całym świecie, fragmenty dramatu Gabrieli Zapolskiej «Moralność pani Dulskiej» zabrzmiały również we wsi Pryłuckie, przy ruinach domu, w którym mieszkała pisarka, oraz przy jej grobie we Lwowie.
Wołyńskie Zjednoczenie Nauczycieli Polonistów na Ukrainie im. Gabrieli Zapolskiej zgromadziło na akcji członków swojej organizacji oraz przedstawicieli towarzystw polskich z Łucka, studentów polonistyki i wykładowców Wydziału Filologii i Dziennikarstwa Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Łesi Ukrainki, a także miejscowych mieszkańców.
Switłana Zińczuk, prezes Wołyńskiego Zjednoczenia Nauczycieli Polonistów na Ukrainie im. Gabrieli Zapolskiej, rozpoczynając akcję zacytowała słowa prezydenta RP Andrzeja Dudy skierowane do uczestników Narodowego Czytania.
«Podczas tegorocznej, dziesiątej odsłony Narodowego Czytania spotkamy się, aby wspólnie czytać «Moralność pani Dulskiej» Gabrieli Zapolskiej. To wyjątkowy utwór, który piętnuje obłudę i zakłamanie. Odnajdujemy w nim komizm i gorzką ironię, mistrzowskie odmalowanie postaci i wyczucie języka, ale przede wszystkim uniwersalne przesłanie moralne, które w imię uczciwości i sprawiedliwości każe potępiać zło. Sztuka Zapolskiej wzbogaciła literaturę polską o ważną refleksję społeczną. Pojęcie «dulszczyzna» weszło na trwałe do języka potocznego i na przestrzeni epok było różnie interpretowane, stając się przedmiotem żywych dyskusji» – napisał Andrzej Duda.
Postać pisarki, której dzieciństwo minęło w Pryłuckiem, przybliżyła uczestnikom Narodowego Czytania Halina Dombik, zastępczyni dyrektora w miejscowym liceum.
Konsul Anna Babiak-Owad z Konsulatu Generalnego RP w Łucku podkreśliła symboliczność miejsca, w którym zgromadzili się uczestnicy akcji: «Jest związane z osobą Gabrieli Zapolskiej, ale także z dziedzictwem narodowym i lokalnym dwóch narodów – polskiego i ukraińskiego». Zaznaczyła także, że Narodowe Czytanie jest ważnym elementem kultury polskiej, który jednoczy Polaków na całym świecie chcących przyłączyć się do czytania klasyki literatury polskiej.
Przy ruinach majątku Korwin-Piotrowskich w Pryłuckiem, gdzie mieszkała autorka «Moralności pani Dulskiej», postawiono plansze wystawy «Gabriela Zapolska i Wołyń» przygotowanej przez Konsulat Generalny RP w Łucku w 2017 r. z okazji 160. rocznicy urodzin pisarki. Na tej improwizowanej scenie wybrane fragmenty jej dramatu zostały przeczytane przez nauczycieli języka polskiego, wykładowców WUN im. Łesi Ukrainki oraz studentów polonistyki na tej uczelni. Dla wielu z nich było to pierwsze spotkanie z twórczością Zapolskiej.
Udział w Narodowym Czytaniu wzięło również Towarzystwo Kultury Polskiej im. Tadeusza Kościuszki na Wołyniu. 31 sierpnia członkowie zarządu TKP, nauczyciele oraz uczestnicy zespołów artystycznych wyruszyli do Lwowa, gdzie jest pochowana autorka «Moralności pani Dulskiej». Po zwiedzeniu Cmentarza Łyczakowskiego zgromadzili się przy grobie pisarki, gdzie przeczytali wybrane fragmenty utworu. Pamięć Zapolskiej uczcili także składając kwiaty i zapalając znicze.
Akcja była kontynuowana w Łucku w ramach obchodów Dnia Miasta oraz Festiwalu «Paleta Kultur» (więcej o Festiwalu piszemy na str. 8), mających miejsce 4 września. Na Placu Teatralnym wszyscy chętni mogli przeczytać fragmenty dramatu Zapolskiej, a następnie otrzymać dyplom uczestnictwa w akcji z pieczątką, co roku przysyłaną lokalnym organizatorom Czytania przez Kancelarię Prezydenta Polski.
Towarzystwo Kultury Polskiej w Kowlu połączyło akcję Narodowego Czytania z rozpoczęciem roku szkolnego 2021–2022 w Szkole Polskiej, a także wręczeniem uczniom dyplomów uczestnictwa w konkursach «Słowem Polska» oraz «Ignacy Jan Paderewski – pianista wirtuoz, kompozytor, polityk, dyplomata, mąż stanu, mecenas sztuki i architektury».
Następnie nauczyciel języka polskiego przedstawił życiorys pisarki i aktorki Gabrieli Zapolskiej oraz problematykę jej powieści, dramatów, komedii, opowiadań i nowel. Uczniowie, nauczyciele, rodzice i przyjaciele szkoły czytali wybrane fragmenty «Moralności pani Dulskiej». Byłe uczennice Szkoły Polskiej w Kowlu, Natalia Żyrycka i jej córka Sofia, przesłały z Wrocławia wideo z czytaniem nagranym w jednym z parków. Uczennica Anhelina Piweń zaśpiewała dwie piosenki Natalii Zastępy: «Kłopoty» i «Nie żałuję».
W Towarzystwie Kultury Polskiej Ziemi Zdoł bunowskiej sceny z dramatu «Moralność pani Dulskiej» czytali z podziałem na role uczniowie sobotnio-niedzielnej szkoły języka polskiego wraz z prezesem organizacji Zofią Michalewicz. Uczestnicy urządzili improwizowaną scenę w salce lekcyjnej, gdzie odbywała się impreza, a także zadbali o kostiumy dla recytatorów.
Po zakończeniu Czytania prezes Towarzystwa podziękowała wszystkim uczestnikom akcji, a także podzieliła się ze zgromadzonymi przyjemnymi wiadomościami o wysokich osiągnięciach wychowanków sobotnio-niedzielnej szkoły w «Triathlonie intelektualnym» i konkursie recytatorskim, oraz wręczyła dyplomy zwycięzcom.
Członkowie Stowarzyszenia Kultury Polskiej im. Michała Ogińskiego w Lubomlu, uczniowie sobotniej szkoły, ich rodzice i nauczyciele spotkali się w miejscowym liceum nr 1. Z «Moralnością pani Dulskiej» zapoznali się w formie spektaklu. Żeby widzom łatwiej było przenieść się w czasy Gabrieli Zapolskiej, scena została odpowiednio udekorowana: meble, obrazy, a nawet piec, który uczniowie zrobili z kartonu i papieru wspólnie z nauczycielką plastyki Natalią Błońską-Podoliak. W główne postacie dramatu wcielili się członkowie SKP i uczniowie.
Zgromadzeni wysłuchali także listu Prezydenta RP Andrzeja Dudy oraz obejrzeli nagranie spektaklu «Moralność pani Dulskiej» w wykonaniu polskich aktorów. Polonijne Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe, Zjednoczenie Nauczycieli Polskich na Ukrainie, Oddział w Tarnopolu oraz Katedra Językoznawstwa Ogólnego i Języków Słowiańskich TNUP im. Włodzimierza Hnatiuka wspólnie przeprowadziły X. Narodowe Czytanie w Tarnopolu.
Akcja odbyła się na Tarnopolskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym. W Czytaniu uczestniczyli też uczniowie Tarnopolskiej Ogólnokształcącej Szkoły nr 27 wraz z nauczycielką Marią Bobryk, przedstawiciele Polskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego «Zbaraż» oraz tarnopolscy poloniści.
Wydarzenie rozpoczęło się od przemówienia powitalnego Tetiany Wilczyńskiej, dziekan Wydziału Filologicznego na TNUP. Następnie wszyscy zebrani wysłuchali listu Prezydenta RP oraz obejrzeli spektakl teatralny pt. «Moralność Pani Dulskiej».
Uczestnicy spotkania czytali wybrane fragmenty utworu, a podsumowaniem akcji była recytacja poezji Cypriana Kamila Norwida przez Wiktorię Piłat, poezji Wisławy Szymborskiej przez Dmytra Ratuszniaka oraz Oksanę Czajkowską, a także występ zespołu wokalnego «Fajne Dziewczyny» działającego przy PSKOT.
Członkowie Polskiego Centrum Kultury i Edukacji im. prof. Mieczysława Krąpca w Tarnopolu oraz uczniowie szkoły języka polskiego czytali dramat Gabrieli Zapolskiej 12 września.
Marianna Seroka, nauczycielka języka polskiego skierowana do Tarnopola przez ORPEG, przeczytała list Prezydenta RP Andrzeja Dudy. Inne polonistki przedstawiły postać Gabrieli Zapolskiej i tematykę dramatu. W klimat utworu poprzez przeczytanie streszczenia wprowadziła nauczycielka SJP Lilia Kilbicka. Następnie zgromadzeni czytali fragmenty «Moralności Pani Dulskiej». Chór «Akwarele Tarnopola» wykonał piosenki «Polskie kwiaty» i «Polonez Warszawski».
W pierwszych dniach września «Moralność Pani Dulskiej» zabrzmiała także w Towarzystwie Kultury Polskiej na Rówieńszczyźnie im. Władysława Reymonta, Nadzbruczańskim Stowarzyszeniu Kultury i Języka Polskiego w Husiatynie, Rejonowym Muzeum Krajoznawczym w Kiwercach oraz w innych organizacjach. Wydarzenia zorganizowano w ramach projektu wspieranego ze środków KPRM w ramach konkursu «Polonia i Polacy za granicą 2021» za pośrednictwem Fundacji Wolność i Demokracja.
Tekst: Natalia CIOŁYK, Wiesław PISARSKI, Olha JAKUBCZYK, Włodzimierz PEDYCZ, Maryna WOJNOWA, Oksana MŁYNKO Fot. Natalia CIOŁYK, Wiesław PISARSKI, Olha JAKUBCZYK, Włodzimierz PEDYCZ, Maria BOBRYK, Irena DOCENKO-NESTAJKO, Oksana MŁYNKO