Scholastika Kavaliauskienė
Kaplica Najświętszej Maryi Panny Królowej Różańca Świętego w Kryžiai
Z historii Kryžiai
Każdy kościół ma swoją nazwę – wezwanie. W miastach gdzie zwykle znajduje się kilka kościołów, jest to konieczne, podczas gdy w małych miasteczkach lub wioskach kościelnych ludzie nazywają kościoły nazwą danej miejscowości.
Inaczej jest z Kaplicą w Kryžiai. Kryžiai to nie wioska, ale obszar na terenie wsi Staigūnai, na południowym brzegu pięknego jeziora Duś. Krzyże znajdują się 5 kilometrów od Świętojezior, 5 kilometrów od Meteli i 9 kilometrów od Serej.
Przeszłość miejscowości Kryžiai i kaplicy została szczegółowo opisana przez Juozasa Petrauskasa, luminarza wsi Mankūnėliai w starostwie Sereje, w książce „Kryžių bažnyčios praeitin pažvelgus”. Oparł się na materiałach spisanych w kilku księgach archiwalnych przez proboszcza parafii Metele Ignasa Žibanavičiusa (1807–1830). Księgi te nie zachowały się. Jakby znając ich los, ksiądz Jonas Reitelaitis (1884–1966) skopiował je. Kopie przechowywane są w Dziale Rękopisów Wileńskiej Akademii Nauk.
Jeśli chodzi o Kaplicę Kryžiai, to trzeba opowiedzieć choć pokrótce historię, która stała się już legendą. Powstanie obszaru Kryžiai wiąże się z początkiem wojny ze Szwecją w latach 1701–1702. W tym czasie osiedliły się tu wojska litewskie pod dowództwem hetmana Michała Serwacego Wiśniowieckiego. Armia miała przechwycić maszerujące oddziały wojskowe w kierunku Grodna z północy na południe, przez Sudowię, dowodzone przez króla Karola XII. Wiśniowiecki był bardzo religijnym i pobożnym człowiekiem, ufającym pomocy Najświętszej Marii Panny Podczas pobytu w Borunach codziennie modlił się przed obrazem Najświętszej Marii Panny z Dzieciątkiem na rękach. Wiedząc, że będzie musiał opuścić Boruny, nakazał odwzorowanie obrazu na blasze. Obraz trzymał przy sobie i modlił się przed nim podczas przemarszów, prosząc o pomoc Matkę Bożą (obraz ten przetrwał, wisi w odrestaurowanej Kaplicy Kryžiai).
W 1702 r., w dniu wigilii Zesłania Ducha Świętego, kapelan wojskowy odprawił nabożeństwo w obozie Wiśniowieckiego w pobliżu jeziora Duś. Tydzień później w tym miejscu postawiono trzy krzyże, a na jednym z nich zawisł wspomniany obraz. W dzień Świętych Apostołów Piotra i Pawła, na zakończenie ofiary Mszy św. doniesiono, że zbliża się armia szwedzka. Żołnierze poszli do bitwy i zapomnieli o obrazie wiszącym na krzyżu. Nieco później hetman wysłał zaufaną osobę, aby go przyprowadziła, ale teren trzech krzyży był już zajęty przez Szwedów. Po przemarszu pasterze z wioski znaleźli trzy krzyże i obraz Maryi przybity do jednego z nich. Rolnik przyniósł go do domu i ukrył.
Kilka lat później przez te tereny szedł stary, ślepy żołnierz Wiśniowieckiego. Trudno mu było chodzić, więc poprosił dowódcę, aby zabrał go do pobliskiej wioski, w której mieszkali jego znajomi lub krewni. Idąc, przywódca powiedział żołnierzowi, że kilka lat temu ludzie odkryli trzy krzyże w pobliżu jeziora Duś. Żołnierz poprosił, aby go tam zaprowadził, ponieważ prawdopodobnie były to te same krzyże, które kiedyś zostały wzniesione na rozkaz Wiśniowieckiego. Zaprowadzony do krzyży, żołnierz nagle odzyskał wzrok i poczuł się zdrowy. Rozpoznawszy to miejsce, upadł na kolana i dziękował Bogu za cud, ale było mu bardzo przykro, że na krzyżu nie ma obrazu. Wspomniany żołnierz odnalazł rolnika, który miał obraz i powiesił go ponownie na krzyżu.
Wieść o tym wydarzeniu rozeszła się szerokim echem. Coraz częściej odwiedzano obraz i trzy krzyże. Po pewnym czasie biskup zezwolił proboszczowi Meteli Ignasowi Žibanavičiusowi na wybudowanie kaplicy w rejonie Kryžiai. W październiku 1815 roku rozpoczęto prace budowlane, a w 1816 roku ukończono budowę kaplicy. 25 maja bp Marciejewski odprawił pierwszą Mszę św. i kaplica zostały poświęcona. Ówczesny papież Leon XII udzielił pielgrzymom odpustów.
Kaplica zbudowana przez księdza Ignasa Žibanavičiusa stała przez prawie sto lat. W 1903 r. proboszcz parafii Metele, kanonik Vincas Jurgilas, podjął decyzję o jego renowacji, ale było jasne, że rząd rosyjski nie pozwoli na to. Rosjanie nie lubili zgromadzeń ludzi, bali się oporu, a tysiące pielgrzymów ciągnęło pod krzyże. Zręczny proboszcz, znając słabość rosyjskich urzędników, postanowił przekupić ich tymi samymi rublami rosyjskimi. Udało mu się. Urzędnicy nic „nie widzieli” ani „nie wiedzieli”. Z pomocą parafian potajemnie przygotowywali w lesie potrzebne materiały. Setki ludzi zebrały się i ciągu jednej nocy przewieźli wszystko i szybko postawili nową kaplicę. Budowali ją większą, pozostawiając starą wewnątrz. Później rozebrali ją od środka i wynieśli. W ten sposób powstała większa, nowa kaplica.
Na ołtarzu kaplicy umieszczono obraz Matki Bożej. Przy kaplicy zbudowano dom (plebanię) dla księdza, który przyjeżdżał co jakiś czas. Na stałe w domu mieszkał tylko strażnik kaplicy. Podczas świąt (Zesłanie Ducha Świętego i św. Piotra i Pawła) zjeżdżało się tysiące ludzi. Kaplica została poświęcona ku czci Najświętszej Maryi Panny, Królowej Różańca Świętego.
Podczas I wojny światowej, w 1915 roku, w okolicach Kryžiai toczyły się walki. Pocisk artyleryjski trafił w kaplicę, uszkadzając duży ołtarz i rozbijając figurę św. Pawła. Kaplica w Kryžiai przetrwała II wojnę światową, choć również ucierpiała. Po wojnie budynek został wyremontowany, a jesienią 1944 roku w czasie uroczystości Oktawy Różańcowej zbierali się tu ludzie. To cudowne miejsce ponownie przyciągało wielu wiernych.
W latach okupacji powojennej
Po wojnie wybuchła wojna partyzancka i zacięte prześladowania partyzantów oraz ich sympatyków. Prawdopodobnie istniały podejrzenia, że w odległej od miasteczek kaplicy w Kryžiai mogą ukrywać się partyzanci. W kaplicy zaczęto przeprowadzać częste rewizje, podczas których wyrywano podłogi, niszczono ołtarze i ściągano deski ze ścian – to był początek jej zniszczenia. W tym czasie proboszczem parafii Metele był ksiądz Juozas Aleksa. Czuł, że może być podejrzany o kontakty z partyzantami i chcąc uniknąć możliwych poważnych kłopotów z władzą, w 1948 roku zrezygnował z odprawiania mszy w kaplicy w Kryžiai. Cudowny obraz Najświętszej Marii Panny i trzy krzyże przeniósł do kościoła parafialnego w Metelach. Kaplica w Kryžiai stała się nieczynna, pozostawiona bez opieki.
Latem 1948 roku pełnomocnik ds. kultów religijnych przy Radzie Ministrów ZSRR zażądał, aby kaplica w Kryžiai została zarejestrowana w Radzie Spraw Kultu Religijnego. Po sporządzeniu listy dwudziestu osób (świadków), zatwierdzonej 21 września 1948 roku przez przewodniczącego wykonawczego komitetu rejonu Świętojeziory, 28 września 1948 roku kaplica w Kryžiai została zarejestrowana zgodnie z prawem. Parafia Metele otrzymała akt rejestracji wspólnoty religijnej nr 695. Według dokumentów kaplica w Kryžiai, znajdująca się w parafii Metele, funkcjonowała, ale msze święte nie były w niej odprawiane.
W lutym 1950 roku księdza Juozasa Aleksę przeniesiono z Meteli do parafii Mirosław. Parafia Metele pozostała bez kapłana do początku czerwca 1951 roku, a w tym czasie kaplica w Kryžiai była jeszcze bardziej niszczona. Od czerwca 1951 roku proboszczem parafii Metele został mianowany Mykolas Žemaitis, ale msze święte w kaplicy w Kryžiai nie były odprawiane. Kaplica była coraz bardziej dewastowana.
Ksiądz Mykolas Žemaitis latem 1958 roku próbował odnowić nabożeństwa w Kryžiai. Wymienił szyby w kaplicy, wyciął rosnące wokół nią krzewy i drzewa, ale nie zdawał sobie sprawy, że takimi działaniami może rozgniewać władze rejonu łoździejskiego i zaszkodzić odnowieniu nabożeństw. Przedstawiciele władzy oburzyli się, że ksiądz zniszczył starą (wybudowaną w 1904 roku) plebanię stojącą przy kaplicy w Kryžiai i przewiózł ją do Meteli. Chociaż ten budynek nie został znacjonalizowany w 1947 roku i należał do parafii, księdza Mykolasa Žemaitisa ukarano – wydalono go z parafii Metele.
Tego samego dnia proboszczem w Metelach został mianowany ksiądz Stanislovas Šivokas. Patrząc na trudną sytuację w kaplicy w Kryžiai i czując, że może zostać zamknięta, ksiądz S. Šivokas podjął wiele działań. W kwietniu 1959 roku napisał i wysłał list do kurii diecezji wyłkowyskiej w Kownie oraz przewodniczącemu wykonawczego komitetu rejonu łoździejskiego, przedstawiając prośbę wiernych o odnowienie nabożeństw w kaplicy w Kryžiai. Wykonawczy komitet rejonu łoździejskiego natychmiast wysłał negatywną odpowiedź.
Nie mogąc się poddać, ksiądz S. Šivokas jesienią ponownie próbował uzyskać zezwolenie na odnowienie nabożeństw w kaplicy w Kryžiai. 23 października 1959 roku wysłał kolejny list do kurii diecezji wyłkowyskiej w Kownie – odpowiedzi nie otrzymał.
Na początku 1960 roku proboszcz parafii Metele Stanislovas Šivokas wyraził obawę, że Państwowa Inspekcja Ubezpieczeniowa w Łoździejach nie wprowadziła obowiązkowego państwowego ubezpieczenia kaplicy w Kryžiai, pomimo że budynek kaplicy był zarejestrowany. Korespondencja proboszcza z kurią diecezji wyłkowyskiej i inspektorami państwowego organu nie przyniosła żadnych rezultatów. 22 maja 1960 roku kaplica została poważnie zniszczona: rozszarpano święte obrazy, zniszczono ołtarz, połamano krzyże, uszkodzono rzeźbę św. Piotra oraz wybito szyby.
Na decyzję dotyczącą losu kaplicy w Kryžiai negatywnie wpłynęły niespokojne spory wokół zburzonej plebanii w Kryžiai, chociaż rzekomy materiał budowlany stanowiły jedynie spróchniałe ściany. Jakby na usprawiedliwienie, proboszcz z Meteli napisał objaśnienia dotyczące dawnego domu, który już nikomu nie był potrzebny, jednak spór ten dotarł do Rady ds. Kultów Religijnych przy Radzie Ministrów ZSRR. Już od początku 1961 roku do połowy 1963 roku ks. S. Šivokas bił na alarm. Widział już realne plany wyburzenia kaplicy w Kryžiai. Petycja podpisana przez 36 wiernych została wysłana do ministra ds. kultów religijnych.
Po całej korespondencji ksiądz otrzymał list od zastępcy przewodniczącego Komitetu Wykonawczego Rejonu Łoździeje L. Vanagasa, że budynek kaplicy w Kryžiai zostaje przekazany kołchozowi „Duś” i ma zostać zaadaptowany na cele kulturalne. Następnie, jako ostatni apel o pomoc, 9 lipca 1963 roku z poczty w Olicie wysłano telegram do Moskwy, do Komitetu Centralnego KPZR.
„Pilny telegram
Dokąd – Moskwa
Do kogo – Komitetowi Centralnemu KPZR.
Jutro rozpocznie się rozbiórka zarejestrowanej katolickiej kaplicy w rejonie Łoździeje Litewskiej SRR. Czy to jest legalne? Kaplica została zbudowana na pamiątkę wojen ze Szwedami.
Jest bardzo cenna dla ludności. Ludzie są zszokowani, niezadowoleni. Mieszkańcy rejonu Łoździeje, Sielsowiet Metele.”
9 lipca 1963 roku rozpoczęto rozbiórkę kaplicy w Kryžiai. Według świadków pierwszym, który wspiął się na dach, był przewodniczący kołchozu „Duś” Jančiulis. 13 lipca elementy kaplicy zniszczone przez pięć traktorów i dwie ciężarówki zostały przewiezione do centrum kołchozu „Duś”, gdzie obiecano wybudować dom kultury w miejscowości Petravičiai.
Trudno sobie wyobrazić, z jakim przerażeniem mieszkańcy obserwowali dewastację kaplicy, która stała w tym cudownym miejscu. Władze rejonu Łoździeje chciały uzyskać dokument potwierdzający, że mieszkańcy okolicznych wsi poprosili o jej wyburzenie, jednak nie udało im się zdobyć podpisów podstępem. Wiedząc już, że kaplica w Kryžiai zostanie zburzona, ks. S. Šivokas sfotografował ją, a po rozbiórce także miejsce, gdzie znajdowało się miejsce będące duchowym domem wielu wiernych.
Przetrwała ona negatywne działania urzędników carskiej Rosji oraz dwie wojny światowe, jednak nie wytrzymała samowoli nowych okupacyjnych władz.
Ten barbarzyński czyn nie zostałby w pełni opisany bez przedstawienia innego dokumentu – zeznania z 15 października 1991 roku dwóch mieszkańcówe wsi Staigūnai.
Cytowanie oryginalnego tekstu:
„Zeznanie Jalaveckasa V. V. i Klanauskienė I. A.
Ja, Jalaveckas Vitas, syn Valdasa, urodzony w 1931 roku, mieszkający we wsi Staigūnai,
Ja, Klanauskienė Izabelė, córka Andriusa, urodzona w 1930 roku, mieszkająca we wsi Staigūnai,
w obecności kowieńskich ekspertów A. Samulėnasa i A. Grickevičiusa oraz proboszcza parafii Metele V. Prajary potwierdzamy konstrukcję kaplicy w Kryžiai, która znajdowała się we wsi Staigūnai.
Przed jej wyburzeniem mój ojciec i ja byliśmy opiekunami kaplicy, dlatego możemy przedstawić następujące informacje o jej wyposażeniu:
Dach jest z blachy, blacha ocynkowana, kościół jest pomalowany na zielono na zewnątrz, wnętrze z desek ściennych (ozdobnych) koloru żółtego, sufit jest łukowaty, podłoga nie jest pomalowana, za ołtarzem i oknami bocznymi są witraże, dwa ołtarze; Cztery mównice, ambona – drewniana. Ambona jest zdobiona, ławki są drewniane, żyrandole to świeczniki.
Po wyburzeniu kaplicy jej materiały zostały wykorzystane do budowy domu kultury. Dach posłużył do ocynkowania budynku (Sielsowiet Teizai) oraz młyna kołchozu „Duś”, który spłonął jesienią 1990 roku. Metalowa, zdobiona kratka przed ołtarzem (stołem Bożym) została wykorzystana jako balustrada schodów domu kultury.”
Organy były znacznie większe niż obecne w kościele w Metelach. Podczas rozbiórki zostały one zniszczone i wywiezione.
Główny ołtarz oraz dwa boczne zostały zniszczone podczas tej samej akcji.
Myśmy byli świadkami wyburzenia samego kościoła.
15 października 1991 r. Podpisy: V.V. Jalaveckas i I.A. Klanauskienė.
Kaplica została zrównana z ziemią. Nie pozostało nawet śladu fundamentów, ale wierni nadal odwiedzali to miejsce. Nie przerażał ich fakt, że na miejscu dawnej kaplicy znajdowało się pastwisko dla koni kołchozu „Duś”. Wielkość tego cudownego miejsca pozostała niezmieniona. W Metelach, ku pamięci o Kryžiai, urządzono kaplicę, w której przechowywano obrazy i krzyże sprowadzone z Kryžiai. Przy nich odbywały się odpusty ku czci Kryžiai.
Ksiądz Jonas Buikus, mieszkający w Ameryce, wraz z prałatem Ladasem Tulabą (zm. w Rzymie w 2002 r.) założył Fundację Odbudowy Sanktuarium Kryžiai. Na jego polecenie włoski rzeźbiarz Gregoras Vincenzo Mussneris stworzył drewnianą figurę Najświętszej Maryi Panny na wzór Matki Bożej z Kryžiai. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości siostry Świętej Rodziny sprowadziły tę figurę z Rzymu do Litwy. Figura była przechowywana w kościele parafialnym w Metelach, aż do momentu, gdy dzięki staraniom proboszcza tej parafii, kanonika Vytautasa Prajary, na brzegu jeziora Duś wybudowano murowaną kaplicę Kryžiai.
Czas płynął. Na Litwie znowu zaczęły dmuchać wiatry niepodległości, a wraz z nimi w parafii Metelach ożyła myśl o odbudowie kaplicy Kryžiai. Tę myśl głośno wyraził biskup Juozapas Žemaitis i dał początek pracom nad jej odbudową. 30 listopada 1990 r., na mocy zarządzenia nr 393 mer rejonu łoździejskiego, powołano komisję do wyboru miejsca pod odbudowę kaplicy Kryžiai. Kompetentna komisja, w skład której wchodził proboszcz parafii Metele Vytautas Prajara, po ocenie wszystkich okoliczności, wyznaczyła na budowę kaplicy plac położony około stu metrów na południe od fundamentów dawnej kaplicy. Akt wyboru miejsca pod odbudowę kaplicy-kościoła Kryžiai został podpisany przez komisję 3 grudnia 1990 r.
Działka przeznaczona pod budowę kaplicy należała do Kotryny Bartkevičienė, mieszkanki wsi Staigūnai. K. Bartkevičienė podarowała tę działkę kościołowi parafialnemu w Metelach i przeznaczyła ją na budowę nowej kaplicy Kryžiai. Największym fundatorem budowy był prałat Ladas Tulaba, mieszkający w Rzymie. Założył on Fundację Odbudowy Kaplicy Kryžiai w Rzymie.
Prace projektowe rozpoczęły się w 1991 r. Na miejscu przyszłej kaplicy przeprowadzono prace przygotowawcze, które zorganizował były przewodniczący kołchozu „Duś” Romas Leščinskas. Później, będąc merem rejonu łoździejskiego, R. Leščinskas bardzo pomagał w pracach budowlanych.
5 lipca 1992 r., podczas odpustu św. Piotra, odbyło się poświęcenie kamienia węgielnego pod fundamenty nowej kaplicy. Fundamenty poświęcił Biskup Wyłkowyski Juozapas Žemaitis. Pod kamieniem węgielnym przyszłej kaplicy umieszczono akt testamentowy kaplicy Kryžiai. Akt podpisali uczestniczący w uroczystości: Biskup Wyłkowyski Juozapas Žemaitis, kanclerz diecezji wyłkowyskiej Juozas Pečiukonis, dziekan dekanatu łoździejskiego ks. Gvidonas Dovidaitis, proboszcz parafii Metele Vytautas Prajara, autor projektu architekt Juozas Žakauskas, inżynier Laimius Norusevičius i ks. R. Žukauskas.
11 czerwca 2000 r., w czasie święta Zesłania Ducha Świętego, odbyły się już uroczystości konsekracji kaplicy Kryžiai. W tym dniu wielu wiernych uczestniczyło w odpustach Zesłania Ducha Świętego i uroczystościach poświęcenia nowej kaplicy. Prasa donosiła, że tego dnia na Kryžiai zebrało się ponad dziesięć tysięcy osób. Za odbudowę sanktuarium Kryžiai biskup J. Žemaitis nadał proboszczowi parafii w Metelach Vytautasowi Prajarze tytuł honorowego kanonika kapituły diecezji wyłkowyskiej. Odbudowaną kaplicę Kryžiai pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Królowej Różańca Świętego konsekrował Biskup Wyłkowyski Juozapas Žemaitis.
W uroczystości wzięli udział:
metropolita kowieński Sigitas Tamkevičius, Biskup Wyłkowyski Juozapas Žemaitis, proboszcz parafii w Metelach ks. Vytautas Prajara, proboszcz katedry wyłkowyskiej prałat Vytautas Gustaitis, starosta powiatu olickiego Ignas Aleškevičius, mer rejonu łoździejskiego Jonas Matulevičius, projektant D. Gailius, inżynier L. Norusevičius oraz księża z bliższych i dalszych parafii, wielu znanych gości. Wszyscy podpisali się pod aktem konsekracji.
Nowa kaplica ma kształt wydłużonego prostokąta ze ściętymi narożnikami. Budowla jest jednowieżowa, jednonawowa, z bocznymi kaplicami. Dołączono pomieszczenia pomocnicze i zakrystię. Plan ma kształt nieregularnego krzyża. Kształt krzyża imitowany jest również na fasadzie głównej, gdzie dominuje wieża o wysokości 41 m, ukoronowana stożkowym dachem i krzyżem. Po obu stronach wieży znajdują się niższe kruchty. Dalsze kaplice boczne są również zakończone stożkowymi szczytami i spadzistymi dachami, które łączą się z kruchtami (autorzy projektu: architekt Juozas Žakauskas, architekt-projektant Dainius Gailius).
26 czerwca 2009 r., na mocy dekretu biskupa wyłkowyskiego Rimantasa Norvili, kaplica Kryžiai została ogłoszona sanktuarium diecezjalnym.
Proboszczowie parafii w Metelach i miejscowości Kryžiai
Ks. Ignas Žibanavičius – proboszcz parafii w Metelach w latach 1807–1830. Ks. Ignas Žibanavičius urodził się w 1771 r. w okolicach Augustowa, uczył się w grodzieńskiej szkole powszechnej, po jej ukończeniu wstąpił do seminarium. Święcenia kapłańskie przyjął w 1795 r., a święcenia diakonatu – w 1803 r. Pracował jako wikariusz w parafiach Wiżajny i Urdomin. W 1807 r. został mianowany administratorem parafii w Metelach, a rok później – proboszczem. Wybudował tymczasowy kościół w Metelach, następnie plebanię, a w 1815 r. kaplicę w Kryžiai, którą powiększył w 1821 r. W latach 1819–1822 przy pomocy dziedzica Ušinskasa wybudował murowany kościół w Metelach, który został konsekrowany w 1925 r.
Podczas pobytu w Metelach ks. Ignas Žibanavičius został asesorem diecezji augustowskiej, kanonikiem diecezji sejneńskiej, później prałatem archidiakonem i regentem seminarium. Był proboszczem parafii w Metelach do 1830 r. Zmarł 19 sierpnia 1835 r., został pochowany na cmentarzu przykościelnym, ale grób nie zachował się.
Ks. Eustachijus Žukauskas – proboszcz parafii w Metelach w latach 1830–1836. Eustachijus Žukauskas urodził się w parafii Niemokszty (około 1790 r.), wstąpił do klasztoru dominikanów w Rosieniach, został księdzem, a następnie przeszedł do stanu duchowieństwa diecezjalnego. W latach 1818–1830 pracował jako wikariusz u ks. Ignasa Žibanavičiusa, później był proboszczem. Zmarł w 1836 r., został pochowany na cmentarzu przykościelnym, grób nie zachował się. Wniósł duży wkład w uporządkowanie i upowszechnienie kaplicy Kryžiai.
Ks. Baltramiejus Byla – proboszcz parafii w Metelach w latach 1860–1899. Urodził się 14 sierpnia 1814 r. w parafii Szumsk, święcenia kapłańskie przyjął w 1840 r. Pracował jako wikariusz w Łoździejach i Sejnach, a w 1860 r. został mianowany proboszczem parafii w Metelach. W 1862 r. założył nowy cmentarz , a w 1865 r. remontował kaplicę Kryžiai. Remontował i dekorował kościół w Metelach. Zmarł 19 stycznia 1899 r.
Ks. Vincas Jurgilas – proboszcz parafii Metelach w latach 1899–1939. Urodził się w 1861 r. we wsi Vaitiekupiai, w parafii Sintautai. Święcenia kapłańskie przyjął w 1884 r. Pracował jako wikariusz w Szumsku i Giełgudyszkach. W 1890 r. został mianowany wikariuszem w Metelach. Aktywnie wspierał litewskość, rozpowszechniał modlitewniki po litewsku, wygłaszał kazania w tym języku. W 1899 r. został mianowany proboszczem parafii w Metelach, wybudował nową kaplicę w Kryžiai, zainstalował nowe organy w Metelach i przeniósł stare do Kryžiai. W 1932 r. wybudował salę parafialną, został mianowany dziekanem dekanatu w Serejach i wyniesiony do godności kanonika kapituły diecezji wyłkowyskiej. Zmarł 11 czerwca 1939 r.
Ks. Juozas Aleksa – proboszcz parafii Metelach w latach 1939–1950. Urodził się w 1882 r. w parafii Dauksze. Święcenia kapłańskie przyjął 10 lipca 1910 r. W 1939 r. został mianowany proboszczem parafii Metelach, wcześniej pracował w Szławantach w powiecie Preny. W 1948 r. ks. Juozas Aleksa przewiózł krzyże i obrazy z kaplicy Kryžiai do Meteli, przerywając nabożeństwa w Kryžiai. Był to krok w kierunku zniszczenia kaplicy Kryžiai.
Ks. Mykolas Žemaitis – proboszcz parafii Metelach w latach 1951–1958. Urodził się w 1907 r., święcenia kapłańskie przyjął 11 września 1938 r., a w czerwcu 1951 r. został mianowany proboszczem parafii w Metelach. Przez pewien czas, przed przybyciem ks. Mykolasa Žemaitisa, w Metelach nie było proboszcza. W 1958 r., podczas porządków w Metelach, proboszcz Mykolas Žemaitis zburzył plebanię Kryžiai i przeniósł ją do Meteli. Chciał wybudować plebanię w Metelach z jej elementów. Był to kolejny krok w kierunku zniszczenia kaplicy Kryžiai. Za zburzenie plebanii Kryžiai ks. M. Žemaitis został usunięty z parafii Metelach. Zmarł w 1986 r.
Ks. Stanislovas Šivokas – proboszcz parafii w Metelach w latach 1958–1971. Urodzony w 1920 r. w parafii Olita, we wsi Radžiūnai. Uczył się w gimnazjum w Olicie i Seminarium Duchownym w Wyłkowyszkach. Po ukończeniu studiów ks. S. Šivokas musiał musiał skosztować obozowego chleba. Po powrocie na Litwę pracował w Prenach. Od 1958 r. był proboszczem parafii Metelach. Stanislovas Šivokas bardzo troszczył się i walczył o przetrwanie kaplicy Kryžiai i wznowienie nabożeństw, ale w 1963 r. kaplica Kryžiai została zburzona. Zmarł w 1971 r., został pochowany w Metelach.
Ks. monsinior Andriejus Gustaitis – proboszcz parafii w Metelach w latach 1971–1976. Urodził się w 1910 r. w parafii Pažerai. Święcenia kapłańskie przyjął w 1935 r. Pracował w różnych parafiach: był proboszczem w Poniemunie Wysokim, kanclerzem diecezji wyłkowyskiej, a od 1971 do 1976 r. proboszczem parafii w Metelach. Bardzo interesował się historią Kryžiai. Zmarł 9 stycznia 2000 r., został pochowany w parafii Pažerai.
Przed odzyskaniem niepodległości przez Republikę Litewską, po probostwie ks. A. Gustaitisa, w parafii Metele pracowali: ks. Vytautas Jonas Būda – proboszcz parafii w Metelach w latach 1976–1982; ks. Antanas Diškevičius – proboszcz parafii w Metelach w latach 1982–1983; ks. Jonas Grudzinskas – proboszcz parafii w Metelach w latach 1983–1986; ks. Algirdas Petras Andrašiūnas – proboszcz parafii w Metelach w latach 1986–1990.
Ks. Vytautas Prajara – proboszcz parafii w Metelach od 25 maja 1990 r. do 7 lipca 2020 r. Przez 30 lat pracował jako proboszcz parafii w Metelach. Ks. Vytautas Prajara urodził się w 1961 r., a w 1979 r. ukończył szkołę średnią w Igłówce. Po ukończeniu szkoły średniej i odbyciu służby wojskowej w ZSRR, w 1982 r. wstąpił do Międzydiecezjalnego Seminarium Duchownego w Kownie. W 1987 r. przyjął święcenia kapłańskie i został mianowany wikariuszem parafii Godlewie, a trzy lata później – proboszczem parafii Metele.
W tym czasie zrodził się pomysł odbudowy słynnej kaplicy Kryžiai w Dzukii. Biskup J. Žemaitis powierzył opiekę nad odbudową kaplicy proboszczowi parafii Vytautasowi Prajarze.
W 2006 roku Vytautas Prajara decyzją Rady Miejskiej Rejonu łoździejskiego otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Rejonu Łoździeje i na kilka lat został wybrany luminarzem rejonu łoździejskiego.
7 lipca 2020 r. ks. Vytautas Prajara został przeniesiony do parafii w Serejach i Kryksztanach. Zmarł 1 kwietnia 2022 roku. Został pochowany na cmentarzu parafii Metele. Ksiądz Jonas Baliūnas został mianowany proboszczem parafii Metele i jednocześnie kaplicy Kryžiai.
Dębowe rzeźby ustawione są w rzędzie między lokalizacją starej kapliczki oznaczonej na brzegu jeziora Duś i krzyżami wzniesionymi tam przez wiernych, a nową kaplicą. Są to stacje Drogi Krzyżowej Chrystusa – Mała Kalwaria Kaplicy Najświętszej Maryi Panny Królowej Różańca w Kryžiai. Kapłan Jonas Buikus, który mieszkał w Rzymie i już opuścił ten świat, przysyłał ziemię przywiezioną z Jerozolimy. W swoim liście ksiądz Jonas Buikus życzył sobie, aby ziemia została wykorzystana do utworzenia Drogi Krzyżowej na polu. W każdej kaplicy stacji Drogi Krzyżowej znajduje się szczypta tej ziemi.
Życzenie wskazane w testamencie księdza Jonasa Buikusa spełniło się – w Kaplicy Najświętszej Maryi Panny Królowej Różańca w Kryžiai są stacje Drogi Krzyżowej Chrystusa. Rzeźby są bardzo artystyczne, a przy każdej z nich chce się zatrzymać i pomodlić. Takich rzeźb znajduje się czternaście, oznaczają stacje Drogi Krzyżowej Chrystusa.
Źródła
1. Petrauskas, J. 1995. Kryžių bažnyčios praeitin pažvelgus. Panevėžys.
2. Metelių parapijos bažnyčios archyvinė medžiaga.