Gintaras Lučinskas
Podziemna prasa periodyczna partyzantów litewskich w latach 1944-1953
Podziemna prasa periodyczna to publikacje, które ukazywały się w tajemnicy. Publikacje te miały charakter polityczny, ideologiczny. Są to publikacje nielegalne, ponieważ zostały wydane bez zgody okupanta. W państwie sowieckim cała prasa znajdowała się w rękach partii komunistycznej, była narzędziem propagandy komunistycznej, ściśle kontrolowanej przez władze.
Żaden naród nie miał tylu pism konspiracyjnych, co partyzanci litewscy. Doliczono się 107 czasopism wydawanych przez partyzantów litewskich. Do naszych czasów nie zachowało się wiele czasopism konspiracyjnych, a w tych, które się zachowały, często brakuje wielu numerów. Nie przetrwały, ponieważ w czasach sowieckich ani biblioteki, ani muzea, ani inne instytucje nie mogły ich gromadzić, a tym bardziej osoby prywatne, gdyż za ich przechowywanie groziły im wysokie kary. Czasopisma konspiracyjne zaczęto kolekcjonować w pośpiechu (gdy było ich niewiele) dopiero po odzyskaniu przez Litwę niepodległości, a także pisać o nich.
W okręgu Dzukii (lit. Dainava, Dzūkija) znane są następujące czasopisma konspiracyjne (prezentowane w kolejności alfabetycznej):
OŁTARZ (lit. AUKURAS) (1947). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Początkowo dozwolone przez sztab jednostki X, a następnie przez sztab okręgu Dzukii. Wychodził od lutego do sierpnia 1947 roku, Powielana za pomocą rotatora. Hasło gazety: "Za wolność i honor Ojczyzny!" Format 22x35–22x36 cm, objętość 2 s. (wg 2 numerów). Nakład 1000 egz. Pod redakcją Domininkasa Jėčysa-Ąžuolisa, Juozasa Puškoriusa-Girinisa. W sumie wyszło 8 numerów. Ukazywała się w rejonach olickim, łoździejskim, orańskim oraz w części rejonów preńskiego i trockiego. Ostatni odnaleziony był nr 7, oznaczony datą 25 czerwca 1947 r. Gazeta przestała się ukazywać, gdy 11 sierpnia 1947 r. siedziba okręgu Dzukii w Punii została zniszczona przez wroga.
PARTYZANT DZUKII (DAINAVOS PARTIZANAS) (1949-1950). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Ukazuje się od grudnia 1949 do czerwca 1950. Wydawana przez sztab okręgu Dzukii, powielana na maszynie do pisania. Nakład 10 egzemplarzy, łącznie 4 numery. Redagowana przez Lionginasa Baliukevičiusa-Dzūkasa. Kolportowano w rejonach olickim, łoździejskim, orańskim oraz w części rejonów preńskiego i trockiego
PORANEK WOLNOŚCI (lit. LAISVĖS RYTAS ) (1945-1951). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Początkowo wydawana przez dowództwo 1 Grupy Partyzantów Litewskich, później - przez dowództwo oddziału Šarūnas okręgu Dzukii. Powielana za pomocą rotatora. Nakład 450-700 egzemplarzy. Redakcja: Juozas Gegužis-Diemedis, Sergijus Staniškis-Litas, Viltis. Rozprowadzane w rejonie łoździejskim oraz w części w olickim i orańskim.
DZWON WOLNOŚCI (lit. LAISVĖS VARPAS) (1945-1952). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Wydawana przez Dowództwo Okręgu A, Dowództwo Partyzantów Południowej Litwy, Dowództwo Okręgu Dzukii. Pierwszy numer ukazał się 1 grudnia 1945 roku. W literaturze niekiedy błędnie podaje się, że zaczęto ją wydawać w 1944 r., choć nawet podtytuł gazety głosił, że ukazywała się od 1945 r. Nagłówek narysował Antanas Kulikauskas-Daktaras. Klisza na drewnie została wycięta z tego rysunku i powielona za pomocą tego szablonu. Tekst gazety został powielony za pomocą rotatora. Tekst niektórych numerów jest ilustrowany. Pierwsze siedem numerów powielił partyzant Petras Vaitkus-Genys w partyzanckiej drukarni w lesie Pūsčia (9 km od Druskiennik). Format 20x28-21x31 cm, objętość 2-4 s. (na podstawie 6 numerów). Nakład 1000-2000 egzemplarzy. Redakcja: Juozas Vitkus-Kazimieraitis, Adolfas Ramanauskas-Vanagas, Lionginas Baliukevičius-Dzūkas, Juozas Gegužis-Diemedis, Sergijus Staniškis-Litas, Viltis. Wiodące artykuły zostały napisane przez A. Ramanauskasa, L. Baliukevičiusa. J. Vitkus, Albertas Perminas-Jūrininkas napisali różne artykuły. Na polecenie A. Ramanauskasa L. Baliukevičius słuchał zagranicznych wiadomości radiowych w języku rosyjskim i niemieckim. Streszczenia wiadomości były publikowane w „Dzwonie Wolności” i rosyjskojęzycznej gazecie „Svobodnoje slovo” wydawanej przez tych samych partyzantów. Wiosną 1952 roku, po aresztowaniu i zwerbowaniu dowódcy oddziału Kazimieraitisa, Juozasa Drazdauskasa-Putinasa, czekiści wydrukowali dwa prowokacyjne numery tej gazety na maszynie do pisania i wysłali je do dowódcy obwodu niemeńskiego, Sergijsa Staniškisa, w imieniu Putinasa. Czekiści chcieli fałszywie udowodnić, że zespół Kazimieraitisa nie został zniszczony, że funkcjonuje. Gazeta wyjaśniła oszukańczy charakter „wydań” zorganizowanych przez okupantów i wezwała do bojkotu tych „wydań”. Wydrukowano w nich deklarację przywódców partyzantki południowej Litwy. Kolportowano w rejonach olickim, łoździejskim, orańskim oraz w części rejonów preńskiego i trockiego. Ostatni znany nr 2 (39) nosi datę 27 sierpnia 1952 r.
BIULETYN LB (lit. LB BIULETENIS) (1951). Służbowa partyzancka, tajna publikacja informująca wyższe kierownictwo partyzanckie. Ukazywał się od 15 stycznia do sierpnia 1951 roku. Wydawany przez wydział X [Południowy] prezydium rady LLKS. Reprodukowany metodą szapirografu. Odnaleziono jednak również wydania maszynopisowe. Format 14x20-14x21 cm, objętość 16-20 s. Nakład 50 egz. Pod redakcją Adolfasa Ramanauskasa-Vanagasa, Juozasa Lukšy-Vytisa, Daumantasa. Łącznie 6 numerów. Dystrybuowane w południowej Litwie.
MARSZ LITEWSKI (lit. LIETUVOS ŽYGIS) (1945). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Wydana wiosną 1945 roku. Redagowana przez Jonasa Pileckasa-Brokasa. Czas trwania publikacji nie jest znany.
BIULETYN POŁUDNIOWEGO OBWODU LITEWSKIEGO (lit. LLKS PIETŲ LIETUVOS SRITIES BIULETENIS) (1950-1951). Służbowa partyzancka, tajna publikacja. Biuletyn nr 3 z 7 lipca 1951 r. dotarł na Zachód. Na Litwie nie odnaleziono żadnego numeru.
KOCHAJ OJCZYZNĘ (lit. MYLĖK TĖVYNĘ) (1946-1948). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Wydawana przez dowództwo oddziału Merkis okręgu Dzukii. Nazwa została zaproponowana przez Albertasa Perminasa-Jūrininkasa, który również narysował nagłówek gazety. Adolfas Ramanauskas-Vanagas wyciął drewnianą kliszę (szablon) na podstawie tego rysunku. Początkowo był on powielany na maszynie do pisania, a później na rotatorze. Nakład 35-400 egzemplarzy. Wydano około 16 numerów. W literaturze niekiedy błędnie podaje się, że ukazało się tylko 11 numerów. Redagowane przez A. Perminasa, A. Ramanauskasa. Rozprowadzana w rejonach olickim, trockim, orańskim. Gazeta przestała się ukazywać we wrześniu 1947 r., kiedy A. Ramanauskas został mianowany dowódcą okręgu Dzukii (jak pisze A. Ramanauskas w swojej książce „Daugel krito sūnų…”). Jednak w książce Algimantasa Liekisa „Vainutas” (Wilno 2006, s. 178) znajduje się autentyczny fragment jednego numeru tej gazety, w podtytule którego widnieje data grudzień 1948 r. (dzień jest nieczytelny, a numer nie jest określony). Jest to najpóźniejsza znana z całą pewnością data wydania gazety. Gazeta zawierała opisy bitew, wiersze, karykatury itp. oraz dział zatytułowany „Wyśmiej to”. Współpracowali z nią następujący partyzanci: Alfonsas Damulevičius-Sakalas, Vincas Kalanta-Nemunas, Julius Karpis-Vieversys, Bronius Kukauskas-Kiškis, Juozas Kvietkauskas-Genys, Pranas Svirskas-Linas, Petras Vaitkus-Genys.
BRAT LASU (lit. MIŠKO BROLIS) (1951-1952). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Ukazywała się od jesieni 1951 roku. Powielana na maszynie do pisania. Nakład 30 egzemplarzy. Redagowali: Jonas Pratusevičius-Granitas, Adolfas Ramanauskas-Vanagas, V. Smolskus-Ąžuolas. Łącznie 3 numery. Dystrybuowane w rejonach olickim, kowieńskim, łoździejskim, mariampolskim, preńskim, szakowskim, orańskim, wyłkowyskim.
PARTYZANT (lit. PARTIZANAS) (1949-1953). „Organ partyzancki południowolitewskiego Okręgu LLKS”. Pierwszy numer gazety ukazał się 1 lipca 1949 r., powielany rotatorem. W 1949 r. ukazały się 4 numery, w 1950 r. - 10, w 1951 r. - 10. Łącznie ukazały się 32 numery. Format 20x29-22x30 cm, objętość 6 s. (wg. 12 numerów). Nakład 1000-1400 egzemplarzy. Pod redakcją Konstantinasa Baliukevičiusa-Rainysa, Adolfasa Ramanauskasa-Vanagasa, Sergijusa Staniškisa-Litasa, Viltisa. Dystrybuowane w rejonach olickim, kowieńskim, łoździejskim, mariampolskim, preńskim, szakowskim, orańskim, wyłkowyskim. 3 lutego 1953 r. Czekiści w lesie preńskim (lit. Prienų šilas) zniszczyli siedzibę rejonu niemeńskiego i drukarnię „Partyzanta”. Wtedy zginął S. Staniškis, wydawca i ostatni redaktor tej gazety. Ostatnim znalezionym egzemplarzem był nr 4 (29) z 25 sierpnia 1952 roku.
SŁOWO PODZIEMNE (lit. POGRINDŽIO ŽODIS) (1950-1952). Gazeta sztabu partyzanckiego regionu południowej Litwy. Zaczęła się ukazywać w czerwcu 1950 r., powielana na maszynie do pisania. Nakład 15 egzemplarzy. Redagowana przez Lionginasa Baliukevičiusa-Dzūkasa. Rozprowadzane w południowej Litwie.
BIULETYN WIADOMOŚCI POLITYCZNYCH (lit. POLITINIŲ ŽINIŲ BIULETENIS). Biuletyn Partyzantów Południowej Litwy. Wydawany przez sztab regionalną Litwy Południowej, okręgu Vaidotas. Pod redakcją Sergijusa Staniškisa-Litasa, Viltis. Tytuł zmieniał się; ukazały się również numery pod następującymi tytułami: „Wiadomości Polityczne” (lit. „Politinės žinios”), „Wiadomości Zagraniczne i Wiadomości Polityczne” (lit. „Žinios iš užsienio ir politinės žinios”). Poświęcony był przeglądom polityki międzynarodowej. Dystrybuowane w południowej Litwie. Znaleziono tylko nr 2 z datą 1 listopada 1950. Format 20x29 cm, objętość 1 s.
TRZECI DZWONEK (lit. TREČIAS SKAMBUTIS) (1945). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Ukazała się we wrześniu-październiku 1945 roku. Wydawana przez sztab batalionu Merkinė formację Merkis okręgu A. Reprodukowany przez szapirograf. Łącznie ukazały się trzy numery. Tom 6 s. Nakład 60 egz. pod redakcją Adolfasa Ramanauskasa-Vanagasa. Rozprowadzane w rejonie Orańskim i sąsiednich gminach. Wydawcom brakowało materiałów drukarskich, więc tekst gazety był blady i trudny do odczytania.
ZA ZIEMIĘ OJCÓW (lit. UŽ TĖVŲ ŽEMĘ) (1945-1949). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Wydawana przez sztab grupy litewskich partyzantów „Kęstutis”, sztab grupy litewskich partyzantów „N” i oddział partyzantów rejonu Dzukia „Šarūnas”. Pierwszy numer ukazał się w czerwcu 1945 r., powielany na rotatorze. Format 21x31 cm, objętość 2-4 s. (na podstawie 7 numerów). Nakład 500-1000 egzemplarzy. Redakcja: A. Markeliūnas-Labutis, Lietuvaitis (redaktor techniczny), Sergijus Staniškis-Litas, Viltis. Rozprowadzane w rejonie olickim i w części w rejonie łoździejskim. Ostatnim znalezionym egzemplarzem był nr 62 z 4 kwietnia 1949 r. 14 maja 1949. Faksymile strony tytułowej nr 64 zostało opublikowane w „echu Litwy” (lit. „Lietuvos aidas”) (29 czerwca 1994, nr 126, s. 18).
BIULETYN INFORMACJI ZAGRANICZNYCH (lit. UŽSIENIO ŽINIŲ BIULETENIS) (1948-1952). Partyzancka publikacja południowej Litwy. Wydane przez sztab okręgu Dzukii, sztab okręgu Litwy Południowej. Maszynopis. Nakład 10 egzemplarzy. Pod redakcją Lionginasa Baliukevičiusa-Dzūkasa, Sergijusa Staniškisa-Litasa, Viltisa, Mykolasa Babrauskasa-Audrūnasa. Rozmieszczone w południowej Litwie.
BIULETYN INFORMACYJNY (lit. ŽINIŲ BIULETENIS) (1951-1953). Partyzancka publikacja LLKL. Nie podano konkretnego wydawcy, ale uważa się, że jest to publikacja sztabu okręgu Litwy Południowej. Najwidoczniej został opublikowany podczas wojny koreańskiej, ponieważ zawiera również informacje o wydarzeniach z tej wojny. Znaleziono dwa biuletyny z różnym tekstem, oba bez daty i numeracji. Jeden został powielony na maszynie do pisania, a drugi na maszynie rotacyjnej. Format 22x28-22x30 cm, objętość 2 s. Biuletyn miał być przeglądem życia międzynarodowego. Przyjmuje się, że „Biuletyn informacyjny” to jeden z wariantów niestabilnego tytułu „Biuletyn Wiadomości Politycznych”.
SVOBODNOJE SLOVO (Cвободное слово - Wolne Słowo, 1947-1952). Partyzancka gazeta południowej Litwy, wydawana w języku rosyjskim. Początkowo wydawana przez sztab okręgu Dzukii, później przez sztab okręgu Litwy Południowej. Reprodukowana przez rotator, maszynę do pisania, szapirograf. Format 21x30 cm, objętość 2 s. (na podstawie dwóch numerów). Nakład 200-000 egzemplarzy. Redakcja: Adolfas Ramanauskas-Vanagas, Lionginas Baliukevičius-Dzūkas, Sergijus Staniškis-Litas, Viltis. Redakcja: L. Baliukevičius, wspomagany przez Jurgisa Krikščiūnasa-Rimvydasa i S. Staniškisa. Zgodnie z literaturą opublikowano 10 numerów. Kolportowano je w rejonach: olickim, kowieńskim, łoździejskim, mariampolskim, preńskim, szakowskim, orańskim, wyłkowyskim i w Wilnie (wszędzie był wywieszany w miejscach publicznych). Ostatnim znalezionym egzemplarzem jest nr 6 z sierpnia 1950 roku.
ČTO TAKOJE SOVETSKAJA PRAVDA (Что такое советская правда - Czym jest sowiecka prawda, 1945-1946). Partyzancka gazeta południowej Litwy, wydawana w języku rosyjskim. Powielana przez rotator w drukarni w lesie Pūsčia (9 km od Druskiennik). Opublikowano dwa numery. Odnaleziono tylko nr 2, datowany na 10 maja 1946 roku. Format 20x32 cm, objętość 2 s. Był rozwieszany w miejscach publicznych.
Znane są następujące podziemne czasopisma, które zostały opublikowane w okręgu „tur” (lit. „Tauras”) (wymienione w porządku alfabetycznym):
GŁOS PUSZCZY (lit. GIRIOS BALSAS) (1945). Była to pierwsza partyzancka gazeta na suwalszczyźnie - „Organ Litewskich Demokratycznych Twórców Partyzanckich” (lit. „Lietuvių demokratų partizanų kūrėjų organas”). Ukazała się w czerwcu 1945 roku. Po kradzieży maszyny do pisania była powielana ręcznie. Redagował ją emerytowany pułkownik Liudvikas Butkevičius-Luobas, który mieszkał we wsi Nendriniai w powiecie mariampolskim. Początkowo gazeta była redagowana przez samego redaktora. Później do druku i dystrybucji korzystał z pomocy Vladasa Čibirkasa-Vikisa, mieszkającego wówczas w Kozłowej Rudzie, który miał własną maszynę do pisania. W kolportażu V. Čibirce pomagali jego syn Jeronimas i córka Aldona. Format gazety to 23x29 cm, objętość 2 s. Nakład 4-12 egzemplarzy. Łącznie 8 numerów. Gazeta przestała się ukazywać jesienią 1945 r., kiedy jej redaktor L. Butkevičius został aresztowany. Ksiądz Antanas Ylius współpracował z „Głosem Puszczy”. Nazwa gazety jest czasami błędnie zapisywana w literaturze jako „Głos lasu” (lit. „Miško balsas”).
NA DRODZE WALKI (lit. „KOVOS KELIU”)(1946-1948). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Pierwszy numer ukazał się w marcu 1946 roku. Wydawany przez formację „Żelazny Wilk” (lit. „Geležinis Vilkas”) rejonie „Tur”. Inicjatorami publikacji byli dowódca tej formacji, nauczyciel J. Stravinskas-Kardas, Žiedas, i Juozas Lukša-Vytis, Daumantas. Aby zmylić wroga, w gazecie podali, że została ona opublikowana przez LAF. Powielone za pomocą rotatora. Początkowo redagowana przez J. Lukšę (zredagował dziesięć numerów). Nagłówek został narysowany przez partyzanta Kazysa Naginionisa-Taurasa. Nakład 800-1000 egzemplarzy. Później redagowane przez Algirdasa Varkala-Zaliukasa, Daumantasa. Dystrybuowane w rejonie mariampolskim i preńskim. Pierwsze numery dotarły na Zachód dzięki staraniom J. Lukšy. Gazeta wzywała rodaków do walki z najeźdźcami, informowała o zbrodniach popełnianych przez najeźdźców i ich popleczników, zapowiadała walkę z szerzącym się pijaństwem.
BOJOWNIK O WOLNOŚĆ (lit. LAISVĖS KOVOTOJAS) (1946). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Wydawana przez oddział partyzancki działający w rejonie Szakowskim. Publikacją i dystrybucją gazety zajmował się Jonas Laurinavičius.
ZWIADOWCA WOLNOŚCI (lit. LAISVĖS ŽVALGAS) (1945-1951). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Początkowo wydawana jako „Organ Litewskich Twórców Ochotników” (lit. „Lietuvių savanorių kūrėjų organas”), później jako „Organ Partyzantów Okręgu Tur” (lit. „Tauro apygardos partizanų organas”). Pierwszy numer ukazał się w lipcu 1945 r. Był powielany na maszynie rotacyjnej, ale były też numery powielane na szapirografie i maszynie do pisania. Format 20x29 - 23x32 cm, objętość 2-8 s. Nakład 900-1200 egz. Pierwotnie drukowano w drukarni we wsi Puskielnie, powiat mariampolski, ale pod koniec 1945 r. NKWD odkryło bunkier i zniszczyło drukarnię. Następnie wróg zabrał 2 maszyny rotacyjne, 2 maszyny do pisania i 3 radia. Następnie, do czerwca 1947 r., gazeta była produkowana i drukowana w rejonie preńskim: w formacji Birutė, później w Żelaznym Wilku, formacji Witolda Wielkiego i innych formacjach. Drukarnia była strzeżona, zaopatrywana w niezbędne materiały, a kolportażem gazety zajmowała się specjalna grupa partyzantów pod dowództwem Algirdasa Juodisa-Merkisa.
Pierwszym redaktorem był Vincas Radzevičius-Vaidila, ale został aresztowany 20 października 1945 r., przesłuchiwany i torturowany na śmierć. Redaktorem został wówczas Antanas Baltūsis-Žvejys, na początku 1946 r. „Zwiadowca wolności” pojawił się ponownie. W czerwcu 1946 r. redaktorem gazety został Juozas Lukša-Vytis, Daumantas. Dwa miesiące później redaktorem został Alfonsas Vabalas-Gediminas, a jego aktywnym pomocnikiem Kazimieras Matulevičius-Radvila. W czerwcu 1947 r. Po odejściu Vabalasa gazetę redagowali wspólnie Vincas Bazilevičius-Taučius i Antanas Miškinis-Kaukas, ale obaj zostali aresztowani przez MGB na początku 1948 roku. Gazeta nie ukazywała się przez około rok. Pod koniec 1948 r. została reaktywowana przez Viktorasa Vitkauskasa-Saidokasa, Karijotas. Po śmierci V. Vitkauskasa na początku 1951 r. gazeta przestała się ukazywać. W sumie ukazało się około 90 numerów. Redaktorom gazety pomagali Vytautas Kauneckas (który słuchał radia w językach angielskim i francuskim) oraz Antanas Kučingis-Kalvaitis i jego syn Algimantas (obaj słuchali radia w językach niemieckim i polskim). Wszyscy trzej opracowywali streszczenia wiadomości radiowych i przekazywali je redakcji „Zwiadowcy wolności”. V. Kauneckasowi pomagał Romualdas Kaupelis, były kapitan litewskiej armii. Publikacja była rozprowadzana w rejonie kowieńskim, mariampolskim, preńskim, szakowskim i wyłkowyskim.
LITEWSKI PARTYZANT (lit. LIETUVOS PARTIZANAS) (1945). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Zaczęła się ukazywać wiosną 1945 roku. Wydawana przez formację Żelaznego Wilka. Powielana za pomocą rotacji. Ukazały się cztery numery, ostatni jesienią 1945 roku. Redagowane przez F. Kukaitisa-Žalgirisa. Kolportowane w rejonie mariampolskim.
ECHO SUWALSZCZYZNY (lit. SUVALKIJOS AIDAS) (1945). Partyzancka gazeta z Sudowii. Wydawana przez partyzantów formacji Żelaznego Wilka. Wydana w pierwszej połowie 1945 roku. Powielana na rotatorze. Rozprowadzana w rejonie mariampolskim.
PASKUTINIŲJŲ SPALINIŲ METINIŲ GARBEI (1947). Partyzancka gazeta południowej Litwy. Nie podano roku wydania, ale z tekstu jasno wynika, że chodzi o rok 1947. Gazeta ścienna. Nr nie ostatni. Wydawany w razie potrzeby. Wychodzi, kiedy mu się podoba. Wydawana przez Państwowe wydawnictwo literatury pięknej Litewskiej SRR, tymczasowo mieszczące się w Prenach, w mieszkaniu „Pypkės”. Jest to gazeta satyryczna. Ogólnie rzecz biorąc, wszystkie napisy są satyryczne. Nazywa się ją gazetą ścienną, aby wyśmiać gazety ścienne, które były szeroko praktykowane w Związku Radzieckim na polecenie władz. Tak partia komunistyczna chciała ukryć swoją ścisłą kontrolę nad prasą, a jednocześnie przedstawić rzekomy rozkwit wolności prasy w Związku Radzieckim. W rzeczywistości jest to podziemna gazeta w zwykłej formie. Jednorazowy, choć humorystycznie napisany „Nr. nie ostatni”. Nie została wydana przez fikcyjne „Wydawnictwo literatury pięknej”, ale przez partyzantów działających w rejonie Pren. Format 21x31 cm, objętość 4 s. Tekst jest ilustrowany, podano nawet, że „narysował go Borys Jefimow”, ale jest to satyryczna, humorystyczna fikcja. Gazeta w satyryczny sposób przedstawia faktyczne informacje (głównie kroniki) o działalności czekistów, IB i innych sług okupanta w rejonie preńskim w latach 1945-1947.
Prasa podziemna to potężna broń. Doskonale zdawali sobie z tego sprawę nie tylko okupanci, ale także bojownicy o wolność, którzy wydawali czasopisma, mnożone różnymi środkami: maszynami do pisania, maszynami rotacyjnymi, szapirografami, czasami pisanymi ręcznie.
Partyzanci litewscy wydawali czasopisma w wilgotnych i zimnych bunkrach, dusząc się z braku powietrza, spędzani w lasach, siedząc na pniu, spędzani na strychach i gdzie indziej, czując ciągłą groźbę śmierci.
Oporni stawiali opór okupacji, uciskowi narodowemu. Walczyli o wolność polityczną okupowanej ludności, o niepodległość państwa.
Bibliografia
1. Bagušauskas, J. 1992. Lietuvos jaunimas laisvės kovose. Vilnius, p. 40-41.
2. Daumantas, J. 1990. Partizanai. Vilnius, p. 156, 174, 182, 188, 205.
3. Kašelionis, B. 1999. Dainavos partizanai: Šarūno rinktinė. Vilnius, p. 129.
4. Kašėta, A. 1994. „Dainavos apygardos partizanų periodinė spauda 1944–1953 m.”, in: Laisvės kovų archyvas. T 12. Vilnius, p. 89, 90, 91.
5. Kašėta, A. 1994. „Tauro apygardos partizanų periodinė spauda 1944–1953 m.”, in: Laisvės kovų archyvas. T. 12. Vilnius, p. 92.
6. Lietuvių enciklopedija. T. 12. Bostonas, 1957, p. 517.
7. Lietuvių enciklopedija. T. 14. Bostonas, 1958, p. 83, 84.
8. Lietuvos partizanai 1944–1953 m. (autorių kolektyvas). Kaunas, 1996, p. 61–62, 69, 70, 71, 72, 73, 74.
9. Lietuvos partizanų kovos ir jų slopinimas MVD–MGB dokumentuose 1944–1953 metais. Kaunas, 1996, p. 609, 610, 649.
10. Mockūnas, L. 1997. Pavargęs herojus: Jonas Deksnys trijų žvalgybų tarnyboje. Vilnius, p. 475.
11. Ramanauskas (Vanagas), A. 1992. Daugel krito sūnų… Vilnius, p. 109, 112, 148, 161–162, 169, 225–226, 305, 314–315, 385–386.
12. Ruzgas, A. 2010. Rezistentų pogrindiniai periodiniai leidiniai: okupacijų metai, 1940–1989. Vilnius, p. 7, 8, 9, 10, 11, 64, 65, 66, 72–73, 80, 81–83, 85–87, 88, 89, 90, 95–96, 99–100, 103–104, 106, 107, 114, 116–117, 118–119, 121, 122–123.
13. Ulevičius, B. 1994. „Tauro apygardos partizanų spauda”, in: Laisvės kovų archyvas. T. 11. Vilnius, p. 193–194.