Title: Młodzież z osiedli popegeerowskich a kształtowanie społecznych zasobów lokalnych = Youth of former State Agricultural Farm estates as local human resources


Studia Obszarów Wiejskich = Rural Studies, t. 44



Place of publishing:



24 cm


This paper aims to reflect upon the future direction of development in former PGR (State Agricultural Farms) estates in Poland. Using the post-PGR estate of Chotel (central Poland) as a case study, the authors analyzed and evaluated the potential of the local youth as human resources for future development. It was assumed that the youth, as a social category, will in the nearest future influence the structure of human resources, which in turn will determine both the pace and the direction of change in rural areas. Given that post-PGR estates are considered some of the most problematic settlement forms with respect to rural planning, and given that their adult residents are known to exhibit loose social bonds, intensified enmity and lack of initiative for co-operation, a number of important questions arise. Firstly, what are the specific human resources of the youth in post-PGR estates? Secondly, how do these resources differ from those of their parents? Thirdly, do these resources give hope for future melioration of socio-economic problems inherent of post-PGR estates? The conducted analysis is prognosticating – a quality, which otherwise is extremely difficult to obtain in the context of the studied estates. The paper concludes that with regard to developmental threats in post-PGR estates the attitudes of the youth and the adults are similar. However, considering developmental opportunities the differences are more pronounced, in favor of the youth.


1. Adamski W., 1980, Młodzież w społeczeństwie, konfrontacje polsko-amerykańskie, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa.
2. Bański J., 2002, Typy ludnościowych obszarów problemowych, Studia Obszarów Wiejskich, 2, s. 41–52.
3. Bański J., 2007, Geografia rolnictwa Polski, PWE, Warszawa.
4. Bański J., 2013, O przyszłości polskiej wsi, Studia Obszarów Wiejskich, 31, s. 9–24.
5. Będzik B., 2008, Bariery i możliwości generowania kapitału społecznego na obszarach wiejskich w Polsce, Acta Scientorum Polonorum, Oeconomia, 7 (4), s. 27–34.
6. Biegańska J., 2013, Rural areas in Poland from a demographic perspective, Bulletin of Geography. Socio-economic Series, 20, s. 7–22. DOI: 10.2478/bog-2013-0008
7. Biegańska J., Szymańska D., 2013, The scale and the dynamics of permanent migration in rural and peri-urban areas in Poland – some problems, Bulletin of Geography. Socio-economic Series, 21, s. 21–30. DOI: http://dx.doi.org/10.2478/bog-2013-0017
8. Biegańska J., Dymitrow M., Grzelak-Kostulska E., Środa-Murawska S., 2017, From Policy to Misery: The State Agricultural Farm vs. 'the Rural' (w przygotowaniu).
9. Borowski A., 2013, Cooperative and national agricultural farm as total institutions, International Letters of Social and Humanistic Sciences, 11, s. 100–105.
10. Boström M., Lidskog R., Uggla Y., 2017, A reflexive look at reflexivity in environmental sociology, Environmental Sociology, 3, 1, s. 6–16.
11. Boyer D., 2015, Reflexivity reloaded: from anthropology of intellectuals to critique of the method to studying sideways. Anthropology now and next: essays in honor of Ulf Hannerz, Berghahn, New York.
12. Bryant L., Pini B., 2011, Gender and rurality, Routledge, New York.
13. Bunting T.E., Cousins L.R., 1985, Environmental dispositions among school-age children: A preliminary investigation, Environment and Behavior, 17 (6), s. 725–768.
14. Churski P., Perdał R., 2008, Czynniki rozwoju społeczno-gospodarczego w układzie regionalnym Unii Europejskiej, [w:] S. Dołzbłasz, A. Raczyk (red.), Przekształcenia regionalnych struktur funkcjonalno-przestrzennych. Europa bez granic – nowa jakość przestrzeni, Rozprawy Naukowe Instytutu Geografii i Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Wrocławskiego, 4, s. 21–32.
15. Corcoran C., 2003, Partnership, Exclusion and the Young: The Neglected Voice of the Rural Young, [w:] K.B. Beesley, H. Millward, B. Ilbery, L. Harrington, (red.), The New Countryside: Geographic Perspectives on Rural Change, Brandon University and Saint Mary's University, Brandon-Halifax, s. 351–364.
16. Crouch G.I., Ritchie J.R.B., 2003, The competitive destination, CABI Publishing, Cambridge.
17. Daszkiewicz M., 2012, Research on the territorial image using methods based on free association, [w:] K. Mazurek-Łopacińska (red.), Nauki o Zarządzaniu, WUE, Wrocław, s. 74–83.
18. Delbosc A., Currie G., 2011, The spatial context of transport disadvantage, social exclusion and well-being, Journal of Transport Geography, 19 (6), s. 1130–1137.
19. DeVoe J.E., Krois L., Stenger R., 2009. Do children in rural areas still have different access to health care? Results from a statewide survey of Oregon's food stamp population, The Journal of Rural Health, 25 (1), s. 1–7.
20. Dymitrow M., Biegańska J., Grzelak-Kostulska E., 2017, Deprivation and the rural-urban trap, Tijdschrift voor economische en sociale geografie. DOI: http://dx.doi.org/10.1111/tesg.12263 (w druku).
21. Dymitrow M., Brauer R., 2016, Land or People? On the Iatrogenesis of conflation, Acta Geobalcanica, 2 (2), s. 63–75.
22. European Commission, 2008, Poverty and social exclusion in rural areas, Directorate-General for Employment, Social Affairs and Equal Opportunities, Brussels.
23. Fedyszak-Radziejowska B., 2006, Czy kapitał społeczny bez społecznego zaufania jest możliwy? [w:] K. Szafraniec (red.), Jednostkowe i społeczne zasoby wsi, IRWiR PAN, Warszawa, s. 123–146.
24. Fedyszak-Radziejowska B., 2006, Kapitał społeczny wsi – w poszukiwaniu utraconego zaufania, [w:] K. Szafraniec (red.), Kapitał ludzki i zasoby społeczne wsi. Ludzie–społeczność lokalna–edukacja, IRWiR PAN, Warszawa, s. 71–120.
25. Feltynowski M., Senetra A., Biegańska J., Grzelak-Kostulska E., Dymitrow M., Środa-Murawska S., 2015, Some problems of local development: the example of former State Agricultural Farms in Poland, Research for rural development 2015, annual 21th International Scientific Conference, proceedings, 2, Latvia University of Agriculture, Jelgava, s. 237–243.
26. Forbrig J. (red.), 2005, Revisiting youth political participation: Challenges for research and democratic practice in Europe, Council of Europe, Strasbourg.
27. de Gennaro B., Fantini A., 2002, The concept of rurality and the rural-urban relationship as perceived by young people. [w:] A. Cristovao, L. Omodei Zorini (red.), Farming and rural systems research and extension, ARSIA, Florence, s. 253–263.
28. Giroux H.A., 2003, The abandoned generation. Democracy beyond the culture of fear, Palgrave MacMillan, New York.
29. Giza-Poleszczuk A., Marody M., Rychard A., 2000, Strategie i system. Polacy w obliczu zmiany społecznej, IFiS PAN, Warszawa.
30. Gorlach K., Foryś G., 2003, Key issues in rural-urban relations in Poland: between present past and European future, [w:] A. Cristovao, L. Omodei Zorini (red.), Farming and rural systems research and extension, Florence, ARSIA, s. 289–298.
31. Halamska M., 2008, Kapitał społeczny wsi: próba rekonstrukcji, Przegląd Socjologiczny, 57, 1, s. 81–104.
32. Jentsch B., Shucksmith M., (red.), 2004, Young People in Rural Areas of Europe, Ashgate, Aldershot.
33. Kallio K.P., 2016, Youthful political presence: Right, reality and practice of the child, [w:] K.P. Kallio, S. Mills (red.), Politics, Citizenship and Rights, Springer, Singapore, s. 89–110.
34. Karwacki A., 2002, The Culture of Poverty in the Post-State Farm Community, Eastern European Countryside, 8, s. 79–93.
35. Kosmaczewska J., 2009, Kapitał społeczny mieszkańców wsi jako czynnik turystycznego rozwoju obszarów wiejskich, Acta Scientorum Polonorum. Oeconomia, 8 (4), s. 87–96.
36. Kożuch A., 2011, Rola samorządu terytorialnego we wspieraniu rozwoju lokalnego, [w:] A. Kożuch, A. Noworól (red.), Instrumenty zarządzania rozwojem w przedsiębiorczych gminach, Instytut Spraw Publicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, s. 9–17.
37. Kraciński P., 2011, The disposition of agricultural property of the National Treasury 1992–2009, Ekonomika Organizacja Gospodarki Żywnościowej, 87, s. 41–53.
38. Krzyminiewska G., 2009, Wiedza ekonomiczna i umiejętności społeczne młodzieży wiejskiej, Acta Scientarium Polonorum. Oeconomia, 8 (3), s. 57–67.
39. Krzysztofik R., Dymitrow M., Grzelak-Kostulska E., Biegańska J., 2017, Poverty and social exclusion: An alternative spatial explanation, Bulletin of Geography. Socio-economic Series, 35, s. 45–64. DOI: http://dx.doi.org/10.1515/bog-2017-0004
40. Kwiecińska-Zdrenka M., 2004, Aktywni czy bezradni wobec własnej przyszłości?, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń.
41. Levy S., 2010, Good intentions, bad outcomes: Social policy, informality, and economic growth in Mexico, Brookings Institution Press, Washington.
42. Levy S., Schady N., 2013, Latin America's social policy challenge: education, social insurance, redistribution, Journal of Economic Perspectives, 27 (2), s. 193–218.
43. Leyshon M., 2008, The betweenness of being a rural youth: inclusive and exclusive lifestyles, Social & cultural geography, 9 (1), s. 1–26.
44. Little J., 1999, Otherness, Representation and the Cultural Construction of Rurality, Progress in Human Geography, 23 (3), s. 437–442.
45. Lucas K., 2012, Transport and social exclusion: Where are we now?, Transport Policy, 20, s. 105–113.
46. Machemer P.L., Bruch S.P., Kuipers R., 2008, Comparing rural and urban children's perceptions of an ideal community, Journal of Planning Education and Research, 28 (2), s. 143–160.
47. Mannheim K., 1928, Das Problem der Generationen, Kölner Vierteljahrshefte für Soziologie, 7, s 157–185, 309–330.
48. Mannheim K., 1943, Diagnosis of our Times. Wartime Essays of a Sociologist, Chapter III: The Problem of Youth in Modern Society, Kegan Paul, Trench, Trubner & CO., LTD, London.
49. Marks-Bielska R., 2002, Edukacja szansą awansu społecznego młodzieży ze środowisk popegeerowskich, Polityka Społeczna, 10, s. 17–20.
50. Marks-Bielska R., 2005, Byli pracownicy PGR jako przegrani" transformacji ustrojowej popegeerowskich, Polityka Społeczna, 7, s. 9–12.
51. Maślanka J., 2008, Uwarunkowania dostępu do lokalnych rynków pracy mieszkańców obszarów wiejskich Kujaw, [w:] K. Heffner (red.), Współczesne problemy rozwoju ośrodków lokalnych, Akademia Ekonomiczna, Katowice, s. 71–85.
52. McGrath B., 2001, "A problem of resources": defining rural youth encounters in education, work & housing, Journal of Rural Studies, 17 (4), s. 481–495.
53. Müller-Frączek I., Muszyńska J., 2015, Kapitał intelektualny polskiej wsi a poziom życia jej mieszkańców, Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, Roczniki Naukowe, 17, 6, s. 198–203.
54. Philip L.J., Shucksmith M., 2003, Conceptualizing social exclusion in rural Britain, European Planning Studies, 11 (4), s. 461–480.
55. Philo C., 1992, Neglected Rural Geographies: A Review, Journal of Rural Studies, 8, s. 193–207.
56. Polska 2030, Wyzwania rozwojowe, 2009, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, dostępne: https://www.mpips.gov.pl/gfx/mpips/userfiles/_public/1_NOWA%20STRONA/Aktualnosci/seniorzy/badania%20aktywne%20starzenie/pl_2030_wyzwania_rozwojowe.pdf (DoA: 26.04.2016).
57. Pomianek I., 2010, Poziom rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich województwa warmińsko-mazurskiego, Acta Scientarium Polonorum. Oeconomia, 9 (3), s. 227–239.
58. Pretty J., 1998, O zrównoważonym rozwoju gospodarki lokalnej, Fundacja Wspomagania Wsi, Warszawa.
59. Putnam R.D., Leonardi R., Nanetti R.Y., 1993, Making democracy work. Civic traditions in modern Italy, Princeton University Press, Princeton.
60. Putnam R.D., Leonardi R., Nanetti R.Y., 1995, Demokracja w działaniu. Tradycje obywatelskie we współczesnych Włoszech, Wydawnictwo Znak, Kraków.
61. Reilly M.D., 1990, Free elicitation of descriptive adjectives for tourism image assessment, Journal of Travel Research, 28 (4), s. 21–26.
62. Roca de Nazaré Oliveira M., 1998, Youth and rural development in Europe – Policy issues and responses in the European Community, [w:] G.A. Truitt (red.), Increasing the involvement of young men and women in rural development in Europe, Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome, s. 1–38.
63. Rocznik demograficzny, 2013, GUS, Warszawa, dostępne: http://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/rs_rocznik_demograficzny_2013.pdf, (DoA: 26.04.2016).
64. Rosner A. (red.), 1999, Typologia wiejskich obszarów problemowych, IRWiR PAN, Warszawa.
65. Rosner A. (red.), 2002, Wiejskie obszary kumulacji barier rozwojowych, IRWiR PAN, Warszawa.
66. Rosner A. (red.), 2007, Zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich a zróżnicowanie dynamiki przemian, IRWiR PAN, Warszawa.
67. Rye J.F., 2006, Rural youths' images of the rural, Journal of Rural Studies, 22 (4), s. 409–421.
68. Sakson A., 2003, Kształtowanie się nowej społeczności powiatu słupskiego po 1945 roku na tle przemian społecznych na Ziemiach Zachodnich i Północnych, [w:] A. Czarnik (red.), Obrazy Ziemi Słupskiej. Społeczeństwo-administracja-kultura, Materiały z VII Konferencji Kaszubsko-Pomorskiej, Słupsk, s. 132–139.
69. Shen G., Shen S., 2014. Study on the psychological problems of left-behind children in rural areas and countermeasures, Studies in Sociology of Science, 5 (4), s. 59–63.
70. Shortall S., 2008, Are rural development programmes socially inclusive? Social inclusion, civic engagement, participation, and social capital: Exploring the differences, Journal of Rural Studies, 24 (4), s. 450–457.
71. Sibley D., 1988, Purification of space, Environment and Planning, D: Society and Space, 6 (4), s. 409–421.
72. Strzemińska A., Wiśnicka M., (red.), 2011, Młodzież na wsi. Raport z badania, Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności, Warszawa.
73. Szafraniec K., 2005, Młodzież wiejska-młodzież polska: dążenia życiowe i potencjał obywatelski na tle standardów europejskich, Wieś i Rolnictwo, 3, s. 108–122.
74. Szarfenberg R., 2008: Krytyka i afirmacja polityki społecznej, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa.
75. Szymczak M., 2005, Miasto i wieś w Polsce: dystanse w zakresie mieszkaniowych i materialnych warunków życia 1975–1997: studium z socjologii empirycznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
76. Tarkowska E., 2001, An underclass without ethnicity: the poverty of Polish women and agricultural laborers, [w:] R. Emigh, E. Fodor, I. Szelényi (red.), Poverty, ethnicity & Gender in Eastern Europe During The Market Transition, Praeger, Westport, s. 83–122.
77. Vanderbeck R.M., Morse Dunkley C., 2003, Young People's Narratives of Rural-Urban Difference, Children's Geographies, 1 (2), s. 241–259.
78. Wagner T., 2012, Creating innovators: The making of young people who will change the world, Simon and Schuster, New York.
79. Wilkin J., 1997, Przekształcenia sektora państwowych gospodarstw rolnych w Polsce w opinii władz lokalnych i mieszkańców osiedli pegeerowskich", [w:] K. Korab (red.), Ludzie i ziemia po upadku pegeerów. Analiza socjologiczna i ekonomiczna, Wydawnictwo SGGW, Warszawa, s. 44–75.
80. Woodward R., 1996, "Deprivation" and "the Rural": An Investigation into Contradictory Discourses, Journal of Rural Studies, 12 (1), s. 55–67.
81. Woolcock M., Narayan D., 2000, Social capital: Implications for development theory, research, and policy, The World Bank Research Observer, 15 (2), s. 225–249.


Studia Obszarów Wiejskich



Start page:


End page:



File size 3 MB ; application/pdf

Resource Identifier:

oai:rcin.org.pl:62011 ; 1642-4689 ; 10.7163/SOW.44.5


CBGiOŚ. IGiPZ PAN, call no. Cz.4488 ; CBGiOŚ. IGiPZ PAN, call no. Cz.4489 ; click here to follow the link



Language of abstract:



Creative Commons Attribution BY 3.0 PL license

Terms of use:

Copyright-protected material. [CC BY 3.0 PL] May be used within the scope specified in Creative Commons Attribution BY 3.0 PL license, full text available at: ; -

Digitizing institution:

Institute of Geography and Spatial Organization of the Polish Academy of Sciences

Original in:

Central Library of Geography and Environmental Protection. Institute of Geography and Spatial Organization PAS

Projects co-financed by:

European Union. European Regional Development Fund ; Programme Innovative Economy, 2010-2014, Priority Axis 2. R&D infrastructure



This page uses 'cookies'. More information